Ιεροποιήστε το Χρόνο σας

 

Στη σύγχρονη κοινωνία, είμαστε αιχμάλωτοι του χρόνου. Η έννοια του χρόνου έχει περιοριστεί μόνο στην ποσότητα, σε έναν απλό αριθμητικό υπολογισμό των δευτερολέπτων, των λεπτών, των ωρών των ετών. Ο χρόνος ποτέ δεν μας αρκεί, κι αν κάποτε μας δοθεί λίγος, τον σπαταλάμε άσκοπα. Τα ποιοτικά χαρακτηριστικά του χρόνου έχουν εξαφανιστεί. Για το σύγχρονο άνθρωπο ο χρόνος έχει χάσει την εσωτερική του φύση, έχει αποιεροποιηθεί.

Σε άλλες κοινωνίες, ο χρόνος είναι ενέργεια του σύμπαντος, είναι σαν ένα ποτάμι που πρέπει να το διαβούμε ή σαν ένα γαλήνιο μικρό λιμάνι. Στο δικό μας μετα-βιομηχανικό κόσμο έχει γίνει μηχανικός, απρόσωπος, εξωτερικός και αποκομμένος από τις εσωτερικές μας εμπειρίες.

Η μακρόχρονη όμως εσωτερική παράδοση μας λέει ότι μπορούμε να ενωθούμε ξανά με τον ζωντανό παλμό του χρόνου. Μας δίνει και τον τρόπο με τον οποίο μπορούμε να βιώσουμε τον χρόνο πιο ουσιαστικά και δημιουργικά.

Ο άνθρωπος όλων των εποχών είχε την επιθυμία να βιώσει στιγμές αιωνιότητας. Μια ιστορία, που συναντάται σε διάφορες παραλλαγές σε πολλούς πολιτισμούς δείχνει την ανάγκη αυτή:

"Μια μέρα ένας μοναχός, γυρνώντας από το δάσος όπου είχε πάει να μαζέψει ξύλα, στάθηκε για να ακούσει ένα πουλί. Το τραγούδι του ήταν πάρα πολύ ωραίο και ο μοναχός, έμεινε για μερικά λεπτά μαγεμένος, πριν συνεχίσει το δρόμο του. Όταν επέστρεψε στο μοναστήρι, βρήκε καινούργια πρόσωπα, άγνωστα σε αυτόν. Ακούγοντας το πουλί, είχε περάσει ένας ολόκληρος αιώνας και όλοι οι φίλοι του είχαν πεθάνει."

Μπαίνοντας ολοκληρωτικά σε μία και μόνο στιγμή, ο μοναχός είχε αγγίξει την αιωνιότητα. Η ιστορία αυτή μας θυμίζει τα λόγια του Γ. Μπλαίηκ, ότι είναι δυνατό να βιώσει κανείς «τον κόσμο σε έναν κόκκο άμμου και την αιωνιότητα σε μια ώρα». Αυτή η αντίληψη συμφωνεί με τον τρόπο που ο παραδοσιακός άνθρωπος βιώνει το χρόνο, έναν τρόπο που δεν έχει καμία σχέση με τον το πώς μετρά το χρόνο ένα ρολόι.

 

Η παραδοσιακή αντίληψη του κόσμου

Για να εξερευνήσουμε την κοσμοαντίληψη αυτή θα συμβουλευτούμε τον μεγάλο Ρουμάνο θρησκειολόγο και ανθρωπολόγο Μιρσέα Ελιάντε. Σύμφωνα με τον Ελιάντε, αν παρακολουθήσουμε την συμπεριφορά του παραδοσιακού ανθρώπου θα εκπλαγούμε από το ακόλουθο γεγονός: ούτε τα αντικείμενα του εξωτερικού κόσμου, ούτε οι ανθρώπινες πράξεις έχουν κάποια ουσιαστική αξία. Αντικείμενα ή πράξεις αποκτούν αξία και με αυτό τον τρόπο γίνονται πραγματικά, όταν συμμετέχουν με κάποιο τρόπο σε μια πραγματικότητα που τα υπερβαίνει. Π.χ. ανάμεσα σε αναρίθμητους λίθους, ένας λίθος γίνεται «ιερός»-και διαποτίζεται αυτόματα με ουσία-γιατί αποτελεί μια ιεροφάνεια ή γιατί υπενθυμίζει μια μυθική πράξη. Το αντικείμενο εμφανίζεται σαν το δοχείο μιας εξωτερικής-θείας δύναμης που το διαφοροποιεί από το περιβάλλον του και του δίνει νόημα και αξία.

Αν τώρα στραφούμε στις ανθρώπινες πράξεις, θα δούμε ότι για τον παραδοσιακό άνθρωπο το νόημα και η αξία τους δε συνδέεται τόσο με την πράξη καθ’ αυτή αλλά με την ιδιότητα τους να αναπαραγάγουν μια αρχέγονη πράξη, ένα μυθικό πρότυπο. Έτσι π.χ. η πράξη της διατροφής δεν είναι μια απλή φυσιολογική λειτουργία, αλλά μια πράξη ανανέωσης της κοινωνίας. Το ίδιο και ο γάμος, δεν είναι μια συνηθισμένη πράξη, αλλά επαναλαμβάνει κάποιες μυθικές πράξεις, που έγιναν στους πρωταρχικούς χρόνους από τους θεούς, τους προγόνους, τους ήρωες κλπ.

Ιερός - Βέβηλος χρόνος

Το ίδιο ισχύει και για την έννοια του χρόνου. Από την μία έχουμε την έννοια του «ιερού χρόνου» και από την άλλη την έννοια του «βέβηλου» ή ανθρώπινου ή καθημερινού χρόνου. Σε τι διαφέρει, όμως,ο ιερός χρόνος, από την ανθρώπινη» διάρκεια που προηγείται και έπεται αυτού; O όρος «ιερός» χρόνος καλύπτει μια ποικιλία ποιοτήτων. Μπορεί να φανερώνει τον χρόνο που τοποθετείται μια ιερή τελετή. Μπορεί επίσης να δείχνει τον «μυθικό» χρόνο που μπορεί να ανακτηθεί επαναλαμβάνοντας μια μυθική-αρχετυπική πράξη . Τέλος ο «ιερός» χρόνος μπορεί να σηματοδοτεί τους κοσμικούς ρυθμούς (π.χ. τις αλλαγές των εποχών -τις ισημερίες, τα ηλιοστάσια). Έτσι για την παραδοσιακή κοσμοαντίληψη, κάθε λεπτό, ή κάθε δευτερόλεπτο, μπορεί σε οποιαδήποτε στιγμή να γίνει «ιερό». Οποιοσδήποτε χρόνος είναι ανοιχτός προς τον ιερό χρόνο: αρκεί να μεσολαβήσει κάποια ιεροφάνεια για να μεταμορφωθεί ο χρόνος, να καθαγιαστεί και να μνημονεύεται στο μέλλον.

Ο ιερός χρόνος αναπαριστά μια διακοπή στην ρουτίνα της κανονικής διαδοχής του βέβηλου χρόνου. Αυτή η διακοπή δείχνει ένα εξέχον χαρακτηριστικό του ιερού χρόνο: ο χρόνος είναι αντιστρέψιμος!Ο ιερός χρόνος είναι μια επιστροφή στην αρχή των χρόνων όπως αυτή περιγράφεται στους μύθους. Στις ιεροτελεστίες και στις ιερές γιορτές οι αρχαίοι θρησκευόμενοι άνθρωποι επέστρεφαν στον χρόνο της αρχής, όταν οι θεοί ή οι ιερές δυνάμεις ήταν παρούσες στη δημιουργία του κόσμου. Όταν κάποιος εισέλθει στον ιερό χρόνο, γίνεται σύγχρονος με τους θεούς! Με τον τρόπο αυτό οι άνθρωποι μπορούσαν να πλησιάσουν το ιερό, αφού το ιερό παρουσιάζεται στον κόσμο.

Στις τελετές ο μυθικός χρόνος γίνεται παρόν. Όλες οι τελετουργίες έχουν την ιδιότητα να ξετυλίγονται στο παρόν, αυτή τη στιγμή. Ο χρόνος που συνέβη το γεγονός που μνημονεύεται ή επαναλαμβάνεται από το τυπικό, γίνεται παρών, «αναπαρασταίνεται» όσο απομακρυσμένο και αν τον φανταζόμαστε μέσα στη χρονική διάρκεια. Τα πάθη του Χριστού, ο θάνατος και η ανάστασή του κατά τη διάρκεια των ακολουθιών της Μεγάλης Εβδομάδας δε μνημονεύονται μόνο. συμβαίνουν πραγματικά τώρα, κάτω από το βλέμμα των πιστών. Κι ένας πραγματικά θρησκευόμενος πρέπει να νοιώθει σύγχρονος με αυτά τα υπερ-ιστορικά γεγονότα μιας και με την επανάληψη ο θεοφανικός χρόνος γίνεται παρόν.

 

Η αποκατάσταση του Μυθικού χρόνου

Ο ιερός χρόνος είναι χρόνος αναγέννησης. Επιστρέφοντας στον ιερό χρόνο στον οποίο δημιουργήθηκε ο κόσμος, ο κόσμος ξαναγεννιέται. Ο χρόνος είναι κυκλικός. Κάθε ιερή γιορτή είναι μια επιστροφή στην αρχή, που αποκαθιστά την ιερή παρουσία στον κόσμο δίνοντας του ένα νέο ξεκίνημα. Ο ιερός χρόνος όπως είπαμε σχετίζεται και με τους κύκλους της φύσης. Π.χ. ο εορτασμός της Πρωτοχρονιάς είναι μια επιστροφή στην αρχή του χρόνου, στον Πρώτο-χρόνο. Η επιστροφή αυτή, σιγουρεύει ότι η ζωή θα επιστρέψει την Άνοιξη. Καθώς ο κύκλος στρέφεται προς τον Χειμώνα η ζωή σιγά-σιγά εξαφανίζεται καθώς η ιερή δύναμη είναι όλο και πιο μακριά. Με κάθε ετήσια επανάληψη του εορτασμού της πρωτοχρονιάς ο χρόνος μπορεί και ιεροποιείται και ο κόσμος ανανεώνεται για ένα ακόμη έτος.

Έτσι λοιπόν μέσα από οποιοδήποτε τελετουργικό και επομένως μέσα από οποιαδήποτε σημαντική εκδήλωση (κυνήγι, ψάρεμα, κλπ)ο άνθρωπος εισχωρεί στον «μυθικό» χρόνο. Γιατί η «μυθική» εποχή δεν πρέπει να εννοηθεί σαν παρελθόν αλλά σαν παρόν και σαν μέλλον. Η περίοδος αυτή είναι «δημιουργική» με την έννοια ότι «τότε» στον αλλοτινό καιρό έλαβε χώρα η δημιουργία και η οργάνωση του Κόσμου ή η αποκάλυψη από τους θεούς ή τους προγόνους ή τους εκπολιτιστές-ήρωες.

Κάποιοι έχουν πει ότι οι Μύθοι είναι τα όνειρα της ανθρωπότητας. Όπως και τα όνειρα, είναι ταυτόχρονα απόμακροι και οικείοι. Οι Αβορίγινες της Αυστραλίας, που για αυτούς οι μύθοι είναι η αληθινή πραγματικότητα, ονομάζουν Ονειροχρόνο το χρονικό διάστημα κατά το οποίο δημιουργήθηκε ο κόσμος – τότε που οι πρόγονοί τους έδωσαν μορφή στη Γη, έπλασαν τον άνθρωπο και καθ-ιέρωσαν τα έθιμά τους. Όμως ο Ονειροχρόνος δεν ανήκει στο πολύ μακρινό παρελθόν. Είναι ένα αιώνιο παρόν, κομμάτι της πράξης του «ονείρου» που σφυρηλατεί ένα ζωντανό δεσμό ανάμεσα στους ανθρώπους, τους αιώνιους προγόνους και τη Γη. Για τους Αβορίγινες αυτός ο ζωντανός δεσμός φωτίζεται από τις «γραμμές των τραγουδιών», τα μονοπάτια που ιχνηλατούν τις ονειροχρονικές διαδρομές των αιώνιων προγόνων. Όλες αυτές οι γραμμές των τραγουδιών συγκλίνουν στο πιο ιερό μέρος όλων των Αβορίγινων, στο Ουλούρου (πρωην Άγιερς Ροκ). Όταν ένας Αβορίγινας εξιστορεί, υποδύεται ή απεικονίζει τις γραμμές των τραγουδιών, στην πραγματικότητα εισέρχεται στο όνειρο.

Ο παραδοσιακός άνθρωπος στις συνηθισμένες πράξεις του (π.χ. στις αγροτικές ασχολίες, στις κοινωνικές συνήθεις, στην ερωτική ζωή, στην καλλιέργεια κλπ) δε βρίσκει σημασία και ενδιαφέρον παρά μόνο στο μέτρο που επαναλαμβάνουν κάποιες ιερές κινήσεις και πράξεις, κάποιο υπερανθρώπινο πρότυπο.

Οι μοναδικές βέβηλες δραστηριότητες είναι εκείνες που δεν έχουν μυθικό νόημα, δηλαδή που στερούνται παραδειγματικών προτύπων. Έτσι μπορούμε να πούμε, σύμφωνα με τον Μ.Ελιάντε, ότι κάθε υπεύθυνη δραστηριότητα στην επιδίωξη ενός καθορισμένου σκοπού, είναι και μια τελετουργία. Στις μέρες μας η πλειονότητα αυτών των δραστηριοτήτων έχει υποστεί μια χρόνια διαδικασία αποϊεροποίησης και στις μοντέρνες κοινωνίες έχουν γίνει ανίερες, δηλαδή καθημερινές. Αν πάρουμε μερικάπαραδείγματα:Όλοι οι χοροί ήταν αρχικά ιεροί (π.χ. ο πύρρειος-πολεμικόςχορός που δημιουργήθηκε από την Αθηνά, ή ο χορός του Θησέα στον Λαβύρινθο). Οι μάχες, οι συγκρούσεις , οι πόλεμοι είχαν τελετουργική αξία και σημασία. Συμβόλιζαν μια μάχη ανάμεσα σε δύο αντιπροσώπους των θεών (π.χ. στην Αίγυπτο, Όσιρις και Σεθ, ή στη Σκανδιναβία η μάχη του Θωρ με το γίγαντα Hrungnir). Επίσης ακόμα και η συλλογή βοτάνων μπορεί να είναι μια ιερή πράξη αφού ένα φυτό μπορεί αρχικά να το συνέλεξε ένας θεός. Και οι τελετές ανοικοδόμησης προϋποθέτουν τηνμίμηση της κοσμογονικής πράξης, και μπορούν να αναστέλλουν τη ροή του βέβηλου χρόνου. Κάθε νέο οικοδόμημα που χτίζεταιμπορεί να είναι μια νέα αρχή.

 

Η ιεροποίηση του χρόνου στη σύγχρονη εποχή

Όλοι οι παραδοσιακοί πολιτισμοί είχαν εναρμονιστεί με τη ροή του χρόνου στο περιβάλλον τους και είχαν βρει τρόπους να έχουν στιγμές αιωνιότητας. Σε αντίθεση εμείς, ο σύγχρονος πολιτισμός, έχουμε συγχρονιστεί με το μηχανικό-γραμμικόχρόνο των ρολογιών του βιομηχανικού μας περιβάλλοντος. Έχουμε βαλθεί σε έναν τρελό αγώνα να νικήσουμε το χρόνο. Στην προσπάθειά μας να τον νικήσουμε έχουμε γίνει οι ίδιοι μηχανικά ρολόγια. Όταν δεν μπορούμε να προλάβουμε το ρολόι, εκνευριζόμαστε, αγχωνόμαστε και διαχωριζόμαστε από την εσωτερική μας ύπαρξη. Στον αγώνα μας να αποδείξουμε την αποδοτικότητά μας, έχουμε ξεχάσει ότι η πνευματική εργασία των ανθρώπινων όντων δεν είναι απλώς μια διαδικασία επίδειξης ταχύτητας. Το ζήτημα είναι το πώς θα μπορέσουμε να διατηρήσουμε το σύνδεσμό μας με τον πλούσιο χρόνο της φύσης και τα εσωτερικά μας ρολόγια. Το ζήτημα είναι το πώς θα ιεροποιήσουμε το χρόνο μας. Οι σωστή στάση απέναντι στις γιορτές και τις τελετές είναι, όπως ήδη έχουμε δει ένας τρόπος διακοπής της συνηθισμένης ροής του χρόνου και επανασύνδεσης με τους ρυθμούς της φύσης.Το σημαντικό σε οτιδήποτε κάνουμε, είναι η συνειδητοποίηση. Αν εκτελούμε κάθε δραστηριότητά μας συνειδητά και έχοντας πάντα στο νου μας την επιδίωξη ενός συγκεκριμένου σκοπού, τότε μπορούμε να ιεροποιούμε το χρόνο μας και τις πράξεις μας.

Όταν υπολογίζουμε το χρόνο μας με μηχανικό τρόπο, τον βιώνουμε σαν ένα καλάθι για ψώνια που πρέπει να γεμίσει μέχρι πάνω. Π.χ. το σαββατοκύριακο έχουμε ένα σωρό δουλειές να κάνουμε και ξέρουμε ότι δε θα βρούμε χρόνο να τις τελειώσουμε όλες. Έτσι πιέζουμε τον εαυτό μας, βιάζουμε τα πράγματα και χάνουμε την ουσία της ζωής. Η μέρα ενός στελέχους μιας επιχείρησης μπορεί να αρχίσει με ένα πρόγευμα εργασίας, να ακολουθήσει ένα βιαστικό μεσημεριανό και να τελειώσει με ένα επαγγελματικό δείπνο στο οποίο τα διαπραγματευτικά προβλήματα μπορούν να καταστρέψουν κάθε ευχαρίστηση που μπορεί να προσφέρει το φαγητό.

Άλλοι εργάζονται πολύ σκληρά, κι όμως βρίσκουν χρόνο να απολαύσουν το φαγητό τους. Είναι συνδεδεμένοι με το φαγητό και προσεκτικοί με τον χρόνο που του αφιερώνουν. Ζώντας το χρόνο με τον τρόπο αυτό , έχουμε τη δυνατότητα να ανακαλύψουμε τους ατομικούς ρυθμούς της ημέρας. Μπαίνουμε στο χρόνο που είναι απαραίτητος για κάθε δουλειά που έχουμε να κάνουμε και έτσι βιώνουμε ταυτόχρονα μια πληθώρα χρόνων και όχι μόνο έναν συνηθισμένο χρόνο. Η ατομική μας δημιουργικότητα απαιτεί κάθε δραστηριότητα να γίνεται στον κατάλληλο γι αυτήν χρόνο. Ο καλλιτέχνης του Ζεν μπορεί να περάσει μέρες ή ακόμη και μήνες διαλογιζόμεμνος μπροστά σε μια λευκή κόλλα, και τελικά να ζωγραφίσει μέσα σε λίγαδευτερόλεπτα μια πεταλούδα που φτερουγίζει πάνω από ένα βλαστό μπαμπού, με ένα κρεσέντο κινήσεων. Μπορούμε να ρωτήσουμε: «πόσο καιρό χρειάστηκε στην πραγματικότητα ο καλλιτέχνης για να φτιάξει αυτή τη ζωγραφιά;» Ένα δευτερόλεπτο; Μήνες ίσως; Μήπως χρόνια; Έχουμε ήδη πει: Οποιοσδήποτε χρόνος είναι ανοιχτός προς τον ιερό χρόνο. Φτάνει να έχουμε ανοιχτή την αντίληψη μας σε αυτόν.

 

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ

Κόσμος και Ιστορία, Mircea Eliade, εκδ. ΕΛΛ. ΓΡΑΜΜΑΤΑ

Πραγματεία πάνω στην Ιστορία των Θρησκειών, Mircea Eliade, Εκδ. Ι. ΧΑΤΖΗΝΙΚΟΛΗ

Το Ιερό και το Βέβηλο, Mircea Eliade, Εκδ. ΑΡΣΕΝΙΔΗΣ

Μια Αιρετική Άποψη για το Χάος στην καθημερινή ζωή, David Peat-John Briggs, Εκδ. ΤΡΑΥΛΟΣ


Newsletter

Σεμινάρια - Ομιλίες

 

“Σεμινάριο Εσωτερικής Ψυχολογίας ”

Δευτέρα 16 Απριλίου
8.00μμ - 9.00μμ
Ελεύθερη είσοδος
Παύλου Μελά 18 με Τσιμισκή
1ος όροφος
Τηλ. 2310 285 020
Περισσότερα

Αρχές & Στόχοι

1 - Συναδελφοσύνη

Η προώθηση ενός Ιδεώδους παγκόσμιας συναδελφοσύνης, που βασίζεται στον σεβασμό της ανθρώπινης αξιοπρέπειας, πέρα από διαφορές φυλετικές, μορφωτικές, θρησκευτικές, κοινωνικές ή φύλου.

2 - Γνώση

Η αγάπη για τη σοφία, η οποία, μέσα από τη συγκριτική μελέτη των φιλοσοφιών, θρησκειών, επιστημών και τεχνών, προωθεί τη γνώση για το σύμπαν, τη φύση και τον άνθρωπο.

3 - Ανάπτυξη

Η ανάπτυξη των καλύτερων στοιχείων του ανθρώπου, προωθώντας τη βελτίωση του ατόμου και την ένταξή του στη φύση και την κοινωνία, όχι ως απλό παρατηρητή, αλλά ως ενεργό συμμετέχοντα σε έναν κόσμο που χρειάζεται βελτίωση.

Free Press

Βιόρυθμοι

Υπολογίστε τώρα τους βιόρυθμούς σας και
ρυθμίστε ανάλογα την ημέρα σας!