Νίκος Γκάτσος

 

Στης ψυχής μου τον καθρέπτη ίσκιος άρχισε να πέφτει,

ίδια η μοίρα που με φέρνει ίδια η μοίρα που με παίρνει 

 

Βιογραφικά στοιχεία

Γεννήθηκε το 1915 στην Αρκαδία, στα Χάνια Φραγκόβρυσης. Εκεί τέλειωσε το δημοτικό και συνέχισε το γυμνάσιο στην Τρίπολη. Η όρεξή του για σπουδές τον οδήγησε στην Αθήνα όπου σπούδασε φιλολογία. Ήταν γνώστης δύο ξένων γλωσσών (Αγγλικά, Γαλλικά) τις οποίες είχε καταφέρει να μάθει μόνος του με την μέθοδο της αυτοδιδασκαλίας. 

Τα πρώτα του μικρά ποιήματα φιλοξενήθηκαν το 1931 και το 1933 στα περιοδικά Νέα Εστία και Ρυθμός. Εκείνη την εποχή ξεκινά και η επαφή του με τους λογοτεχνικούς κύκλους. 

Σχεδόν 10 χρόνια μετά εκδίδει την πρώτη και τελευταία του ποιητική συλλογή, την Αμοργό. Από κει και έπειτα δημοσιεύει ακόμα 3 ποιήματα «Ελεγείο»(1946), «ο Ιππότης και ο θάνατος» (1947) και το αφιερωμένο στον Σεφέρη «Το τραγούδι του παλιού καιρού» (1967).

Μετέφρασε πάρα πολλά έργα κυρίως θεατρικά για το θέατρο τέχνης του Καρόλου Κουν και για το Εθνικό θέατρο. Μερικά από αυτά είναι έργα του Λόρκα «Ο Ματωμένος Γάμος», «Το σπίτι της Μπερνάντα Αλμπα»«Η μπαλάντα του υπνοβάτη» κ.α.

Επίσης μετέφρασε την «Φουέντε Οβεχούνα» του Λόπε ντε Βέγκα, καθώς επίσης Στρίνμπεργκ, Τένεσσυ Ουίλιαμς, Ο’ Νήλ κ.α.

Πολυγραφότατος, συνεργάστηκε με όλα τα γνωστά ελληνικά περιοδικά γραμμάτων και τέχνης όπως "Νέα Εστία", "Ρυθμός", "Φιλολογικά χρονικά", "Καλλιτεχνικά Νέα" κ.α.

Οι στίχοι που αποτελούν πλέον σήμερα ένα μεγάλο κομμάτι της ελληνικής μουσικής ιστορίας, μελοποιήθηκαν από σχεδόν όλους τους σημαντικούς Έλληνες μουσικούς, όπως είναι ο Χατζιδάκης, ο Θεοδωράκης, ο Ξαρχάκος, ο Μούτσης, ο Χατζηνάσιος κ.α.

Πέθανε στις 12 Μαΐου του 1992 σε ηλικία 77 ετών και η Αθανασία που την «αγαπήσανε στον κόσμο Βασιλιάδες, ποιητές κι ένα κλωναράκι δυόσμο δεν τους χάρισε ποτές» τελικά του έκανε το χατήρι…

Αμοργός

Αυτή η μοναδική του ποιητική συλλογή (μοναδική σε καλλιτεχνική αξία αλλά και μοναδική για το έργο του) πρωτοκυκλοφόρησε στα χρόνια της κατοχής το 1943 και πρωτοδιαβάστηκε στο σπίτι του Ανδρέα Εμπειρίκου κάτω από την συναισθηματική φόρτιση των ημερών εκείνων. Όμως με την πάροδο των χρόνων αποκαλύπτεται η διαχρονική του αξία αφού από τότε έχει πουλήσει 40.000 αντίτυπα. Τα μοτίβα του είναι ο έρωτας και ο θάνατος. Ο Χατζιδάκης έγραψε για την σπουδαιότητα αυτής της συλλογής 

"Ο Γκάτσος έγινε φίλος μου το 1943 και κατά πως φαίνεται, θα είναι ως το τέλος. Δεν ξέρω να σας πω τι θα ήταν η ποίηση χωρίς την Αμοργό… Αλλά μπορώ να σας πω πόσο σημαντικό ποίημα είναι η Αμοργός. Υπήρξε το πιο ολοκληρωμένο ποιητικό κείμενο την εποχή που βγήκε, διότι καμία από τις εργασίες των άλλων σημαντικών μας ποιητών εκείνου του καιρού, που είχανε μεγάλη επίδραση στα ελληνικά γράμματα, δεν έδωσε με τόση πυκνότητα και τόση αρτιότητα ένα ολόκληρο ποίημα, όπως είναι η Αμοργός του Νίκου Γκάτσου". 

Ο Ποιητής  

Πέρα από τα βιογραφικά του στοιχεία ο αληθινός Νίκος Γκάτσος είναι κρυμμένος μέσα στην μαγεία των στίχων του. Τι είναι αυτό που κάνει όλες αυτές τις λέξεις να μετατρέπονται άλλοτε σε κοφτερά μαχαίρια, άλλοτε σε βάλσαμο για τον κρυμμένο πόνο και άλλοτε να γίνονται μαγικά χαλιά για να μας ταξιδέψουν σε κόσμους μακρινούς;

Η ματιά του είναι η ματιά του ποιητή που γνωρίζει να κοιτάξει προς τα μέσα, πέρα από την καθρέπτη και να μας θυμίσει την ύπαρξη της ψυχής. Και έπειτα πάλι ανεβάζει το βλέμμα του προς τα πάνω, (άνω θρώσκω –άνθρωπος) προς τα αστέρια από κει που προβάλλονται τα πάντα σαν να ζητά να βρει αυτή την αιώνια πηγή…

«…Κάθε δειλινό κοιτώ τον ουρανό τον γαλανό κι ακούει μια φωνή τρελή, σαν χάδι κι απειλή κοντά της με καλεί. Κάθε Κυριακή μου λέει να πάω εκεί, εκεί μου τάζει ωκεανούς κομήτες φωτεινούς και ότι βάζει ο νους…»

Ίσως από κει να παίρνει τις απαντήσεις για την μοίρα, για το πώς να διαβούμε την ζωή, για την ελευθερία των επιλογών μας και από τα μυστικά αυτά αφήνει να αποκαλυφθούν μόνο τόσα, όσα μπορεί να κατανοήσει αυτός που τα ακούει.

«…Κάθε φορά που ανοίγεις δρόμο στη ζωή μην περιμένεις να σε βρει το μεσονύχτι. Έχε τα μάτια σου ανοιχτά βράδυ πρωί, γιατί μπροστά σου πάντα απλώνεται ένα δίχτυ. Αυτό το δίχτυ έχει ονόματα βαριά που είναι γραμμένα σ΄εφτασφράγιστο κιτάπι. Άλλοι το λεν του κάτω κόσμου πονηριά κι άλλοι το λεν της πρώτης άνοιξης αγάπη.

Αν κάποτε στα βράχια του πιαστείς κανείς δεν θα μπορέσει να σε βγάλει. Μονάχος βρες την άκρη της κλωστής κι αν είσαι τυχερός ξεκίνα πάλι.»

Η πίστη του στην ζωή όμως είναι έντονη. Μια πίστη όχι ανέμελη κι αυτάρεσκη αλλά δοκιμασμένη, τραυματισμένη μεν αλλά σοφή. Δεν πηγάζει από την προσμονή στην ελεημοσύνη του θεού, αλλά από την συνειδητοποίηση, ότι όλες οι δυνατότητες είναι στα χέρια του ανθρώπου, και πάντα μπορεί, ακόμη και μετά από μια καταστροφή, να ανοικοδομήσει έναν καλύτερο κόσμο ( Μην ξεχνάμε ότι αυτή η αισιοδοξία χαρακτήριζε και τον μεταπολεμικό κόσμο). 

 «….Εμείς που μείναμε θα τρώμε το πρωί μια φέτα από του ήλιου το καρβέλι, ένα τσαμπί σταφύλι από τ’ αμπέλι και δίχως πια του φόβου το τριβέλι μπροστά θα προχωράμε στη ζωή. Εμείς που μείναμε θα βγούμε μια βραδιά στην ερημιά να σπείρουμε χορτάρι και πριν για πάντα η νύχτα να μας πάρει θα κάνουμε τη γη προσκυνητάρι και κούνια για τα αγέννητα παιδιά...»

Ίσως αυτή η πίστη του στη ζωή, του δίνει και την αίσθηση της ελευθερίας του, την ικανότητα να μην μένει στο μορφικό εξωτερικό επίπεδο που κλείνει τον άνθρωπο μέσα σε στερεότυπα, αλλά να ξεφεύγει από αυτά και να αναζητά συνεχώς μια ταυτότητα. 

«Δεν έχω σπίτι κι όνομα και κώδικες και νόμους. Αιώνες τώρα περπατώ σε στοιχειωμένους δρόμους. Την πίκρα έχω μάνα μου γυναίκα την ανάγκη στα χώματα που χόρεψαν Αγαρηνοί και Φράγκοι. Ειν’ απ’το δέντρο του θεού η ρίζα που κρατεί με. Δώστε μου μια ταυτότητα να θυμηθώ ποιος είμαι…» 

Αγαπά τον τόπο του, αγαπά την Ελλάδα και όλα αυτά που γέννησε αυτή. Ο Μύθος είναι για αυτόν γενεσιουργός δύναμη, που το φως του φέγγει για κάθε άνθρωπο και όσο απλώνεται τόσο πιο έντονο είναι, δεν χάνει αλλά κερδίζει.

 «…τούτος ο τόπος είναι ένας Μύθος από χρώμα και φως, ένας μύθος κρυφός με τον κόσμο του ήλιου δεμένος. Κάθε αυγή ξεκινά να ανταμώσει ξανά το δικό του αθάνατο γένος»

Γι' αυτό ίσως τον τυραννά τόσο όταν βλέπει αξίες διαχρονικές να χάνονται κάτω από το βαρύ πέλμα της διαφθοράς, του συμφέροντος και της ισοπέδωσης. Τα μυστήρια χάθηκαν και μαζί με αυτά η ομορφιά και η αρετή. Μάρτυρας όλων αυτών η ίδια η φύση. Γιατί πώς να διαχωρίσεις τον άνθρωπο από αυτήν;

  «Εκεί που φύτρωνε φλισκούνι κι άγρια μέντα κι έβγαζε η γη το πρώτο της κυκλάμινο, τώρα χωριάτες παζαρεύουν τα τσιμέντα και τα πουλιά πέφτουν νεκρά στην υψικάμινο. Εκεί που σμίγανε τα χέρια τους οι μύστες ευλαβικά πριν μπουν στο θυσιαστήριο, τώρα πετάνε τα αποτσίγαρά τους οι τουρίστες και το καινούργιο παν να δουν διυλιστήριο» και μετά παρακαλεί την θεά να μην ξαναβγεί, μόνο που αν η θεά είναι όντως κάτω στον Άδη και για αυτό ζούμε τον δικό μας πολιτισμικό χειμώνα, τότε κάποια μέρα θα ξαναβγεί στο φως και θα ρθει η άνοιξη για τους ανθρώπους. Μόνο που ακόμα οι άνθρωποι δεν μπορούν να την δεχτούν για αυτό «κοιμήσου Περσεφόνη στην αγκαλιά της γης στου κόσμου το μπαλκόνι ποτέ μην ξαναβγείς»

Η αναζήτηση της αλήθειας είναι σημαντική για τον ποιητή. Είναι αυτό που καθορίζει ίσως την ανθρώπινη μας διάσταση. Ακόμα κι αν ίσως δεν πρόκειται να την κατακτήσουμε ποτέ, είναι σημαντικό να την αναζητούμε.

 «Μια φορά και έναν καιρό όπως λεν στα παραμύθια κυνηγούσα το όνειρο για να μάθω την αλήθεια. Να ναι ήλιος να ναι αστέρι ποιος την είδε ποιος την ξέρει. Μια φορά κι έναν καιρό κάποιος άγγελος διαβάτης σ’ ακρογιάλι λαμπερό είχε γράψει το όνομά της. Μα σαν πέρασε τ’ αγέρι ποιος την είδε ποιος την ξέρει. Μια φορά κι έναν καιρό στην φωτιά και στον αγώνα την αντίκρισα θαρρώ σαν μια κόκκινη σταγόνα. Μα πριν βγει το καλοκαίρι ποιος την είδε ποιος την ξέρει». Η αλήθεια είναι λοιπόν κρυμμένη μες στην φωτιά και τον αγώνα.

Και τώρα που έγινε αστέρι μακρινό, άφησε κληρονομιά τα λόγια της δικής του Σίβηλας, να ακούνε οι ψυχές των ανθρώπων και να παρηγορούνται σε σκοτεινές εποχές: 

 «Το παλιό μου το κιτάπι έχει ξεθωριάσει πια. Ποιος θυμάται την αγάπη ποιος πιστεύει στην ανθρωπιά; Μα η αγάπη θα ζήσει πάλι με τον πόνο της. Το γκρέμισμά της πάλι θα αντικρίσει θα δει να χάνονται όλα. 

Κι όμως πάντα με το σκοτάδι μπρος και το σκοτάδι πίσω της. 

Πάντα και πάλι και ξανά πάντα θα ζει και πάντα θα είναι αγάπη».

 


Newsletter

Σεμινάρια - Ομιλίες

 

“Εσωτερική Ψυχολογία” 

Σεμινάριο Ψυχολογίας

Δευτέρα 13 Νοεμβρίου

 8.00μμ - 9.00μμ

Παύλου Μελά 18 με Τσιμισκή

1ος όροφος

Τηλ. 2310 285020

Περισσότερα

Αρχές & Στόχοι

1 - Συναδελφοσύνη

Η προώθηση ενός Ιδεώδους παγκόσμιας συναδελφοσύνης, που βασίζεται στον σεβασμό της ανθρώπινης αξιοπρέπειας, πέρα από διαφορές φυλετικές, μορφωτικές, θρησκευτικές, κοινωνικές ή φύλου.

2 - Γνώση

Η αγάπη για τη σοφία, η οποία, μέσα από τη συγκριτική μελέτη των φιλοσοφιών, θρησκειών, επιστημών και τεχνών, προωθεί τη γνώση για το σύμπαν, τη φύση και τον άνθρωπο.

3 - Ανάπτυξη

Η ανάπτυξη των καλύτερων στοιχείων του ανθρώπου, προωθώντας τη βελτίωση του ατόμου και την ένταξή του στη φύση και την κοινωνία, όχι ως απλό παρατηρητή, αλλά ως ενεργό συμμετέχοντα σε έναν κόσμο που χρειάζεται βελτίωση.

Free Press

Βιόρυθμοι

Υπολογίστε τώρα τους βιόρυθμούς σας και
ρυθμίστε ανάλογα την ημέρα σας!