Η Ψυχολογία του Ήρωα

Το αρχέτυπο του Ήρωα είναι ο Πολεμιστής. Μόνο μέσα από τον πόλεμο με τα κατώτερα στοιχεία του εαυτού του ο Ήρωας μπορεί να καταφέρει, να ολοκληρώσει την εξέλιξη του. Γι' αυτό το λόγο βλέπουμε ότι σε όλες τις παραδοσιακές κοινωνίες μυστηρίων, η έννοια του πολέμου ήταν ιερή και τον ξεχώριζαν από την βία. Πόλεμος για όλους τους παραδοσιακούς πολιτισμούς σήμαινε να δρας, να σκοτώνεις φθαρμένες μορφές για να αναγεννήσεις νέες. Φυσικά στην εποχή μας που έχει σημαδευτεί από την αδράνεια, την αδιαφορία και  την  μαλθακότητα, ο Πόλεμος πήρε μια φοβερά αρνητική μορφή μιας και μια απλή βόμβα μπορεί να σκοτώσει άδικα ένα ολόκληρο λαό χωρίς να έχει καμία σημασία. Από την άλλη πάλι οι «ειρηνιστές» αρνούνται τον πόλεμο, όχι όμως από αγάπη προς τους ανθρώπους, αλλά από προσωπικό φόβο απέναντι στις δυσκολίες που φέρνει ένας πόλεμος, από φόβο μην χαθούν τα υπάρχοντα, οι ανέσεις κλπ. Και είναι περίεργο που η εποχή μας που θεωρείται καθαρά αντιπολεμική έχει να επιδείξει τα χειρότερα όπλα που υπήρξαν ποτέ στην γνωστή ιστορία της ανθρωπότητας. Η άποψη της ισορροπίας των δυνάμεων έχει καταρριφθεί με την πτώση της Σοβιετικής Ένωσης και από την άλλη η άποψη του ότι έχουμε τόσο φοβερά όπλα μας αποτρέπει από το να τα χρησιμοποιήσουμε, αποδεικνύει ότι κρατά ερμητικά κλεισμένα τα αυτιά και τα μάτια μπροστά στην Χιροσίμα και το Ναγκασάκι.

Ο άνθρωπος φοβισμένος από το περιβάλλον που δεν μπορεί να ελέγξει αλλά και από τον ίδιο του τον εαυτό που επίσης δεν μπορεί να ελέγξει, και που τρέμει μην έρθει ποτέ αντιμέτωπος με τα χιλιάδες ψυχολογικά προβλήματα που κουβαλά μιας και λείπει από την ανθρωπότητα η εκπαίδευση που βοηθούσε τον άνθρωπο να εργαστεί με τον εαυτό του, και να μετατρέψει το μικρό ζωάκι που κρύβει μέσα του σε βοηθό για να ξυπνήσει τον πραγματικό του εαυτό.

Ο καθένας πρέπει να αναζητήσει τον Ήρωα μέσα του, άλλωστε το ταξίδι των δοκιμασιών είναι η ίδια του η ζωή με τις δυσκολίες της, τους κινδύνους, τις αντιξοότητες της, και πρέπει να κάνει αποστολή του, να βοηθήσει όσο μπορεί τους άλλους να γίνουν και αυτοί με τη σειρά τους πολεμιστές-ήρωες που δεν θα φοβούνται να πάρουν τον δρόμο της Αρετής, δεν θα φοβούνται να έρθουν αντιμέτωποι με τα κατώτερα στοιχεία τους, και θα έχουν μια αποστολή, την δημιουργία ενός Νέου και Καλύτερου ανθρώπου.

Ο Ήρωας είναι μια έννοια πάρα πολύ συζητημένη τόσο στην εποχή μας όσο και μέσα στους αιώνες. Αν προσπαθούσαμε να εξηγήσουμε αυτή την έννοια από τα βασικά της χαρακτηριστικά, τότε ακόμα κι αν ρωτούσαμε ένα μικρό παιδί αυτό θα μας έλεγε ότι Ήρωας είναι αυτός που κάνει, ένα μεγάλο καλό στην ανθρωπότητα, αυτός που έχει, μεγάλη δύναμη, που έχει αφοσίωση στο σκοπό του, που δεν δειλιάζει μπροστά στους κινδύνους, που χρησιμοποιεί σωστά το νου του για να ξεφύγει από τις δυσκολίες που του εμφανίζει η ζωή. Και ίσως αν ρωτούσαμε για κάποια ηρωικά φαινόμενα πέρα από τα κλασικά πρότυπα του Ηρακλή, του Οδυσσέα ή του Αχιλλέα κλπ, θα ακούγαμε και κάποια πιο σύγχρονα ονόματα που θα ήταν δημιουργήματα της εποχής μας, που αν τα συγκρίνουμε θα βρούμε πολλές ομοιότητες στο εξωτερικό μορφικό επίπεδο του ηρωικού πρότυπου, μια και ο Ράμπο έχει δύναμη, και ο Ιντιάνα Τζόουνς ή Μαντ Μάξ έχουνε μυαλό, και ο Σούπερμαν έχει κληρονομικές υπερφυσικές δυνάμεις.

Ο Ήρωας είναι κάτι παραπάνω από απλός άνθρωπος χωρίς όμως να είναι θεός. Επίσης ο Ήρωας είναι αυτός που υποτάσσεται συνειδητά σε ένα σκοπό, γίνεται ο πρωταγωνιστής στο θέατρο της ζωής. Αυτό σημαίνει ότι ξεφεύγει από τη μάζα και θυσιάζει την επιφανειακή ελευθερία που τόσο υμνούν οι άνθρωποι ενώ δεν έχει καμία σχέση με την αληθινή έννοια της ελευθερίας. Ο Ήρωας παίρνει συνειδητά έναν ρόλο στη ζωή για να διδάξει στους ανθρώπους πως θα καταφέρουν να βγουν από το σκοτάδι του απλού θεατή και θα γίνουν οι ίδιοι ηθοποιοί, θα μάθουν δηλαδή να δρουν. Όμως μέσα σ' αυτή την υποταγή στο ρόλο, ο Ήρωας είναι ελεύθερος γιατί ανακαλύπτει την ελευθερία όταν επιλέγει έναν σκοπό, όταν επιλέγει να υποταχτεί κάπου, και αυτή η υποταγή  είναι η μόνη ελευθερία που έχει ο άνθρωπος μέχρι εκείνο το στάδιο. 

Το βασικότερο ερώτημα όμως είναι σε τι υποτάσσεται ο Ήρωας και γιατί; Αυτό θα προσπαθήσουμε να το προσεγγίσουμε στη συνέχεια.

Θα δούμε τον Ήρωα σαν σύμβολο εκείνου που δημιουργεί την Ιστορία, επειδή είναι αυτός που κατέχει την Μυθική Συνείδηση και χάρη σ' αυτήν έχει την ικανότητα να ενώνει το παρελθόν, το παρόν, και το μέλλον. Είναι αυτός που γνωρίζει πως όλα είναι ΕΝΑ , πως όλα υπακούν σ' έναν ρυθμό εξέλιξης γι' αυτό και οι πράξεις του παραμένουν διαχρονικές. Όπως λέει και ο Χαλ στους Σπόρους Φωτός:

«Οι αδύνατοι άνθρωποι δεν χάνουν την Ιστορία, συνήθως δεν προλαβαίνουν ούτε να την διαβάσουν». Με τους δυνατούς λοιπόν θα ασχοληθούμε που άνοιξαν και ανοίγουν πάντα νέα μονοπάτια για να ακολουθούν οι επόμενοι. Μόνο που αυτή η εργασία δεν θα σταθεί στους Ήρωες τους γνωστούς που έχουν, εξαιτίας των λίγων χρόνων που πέρασαν, πρόσωπο και ύπαρξη σε συγκεκριμένο χωροχρονικό πλαίσιο, όπως για παράδειγμα ο Μέγας Αλέξανδρος, και τόσοι άλλοι.

Αυτό που θα ερευνήσουμε είναι το άχρονο συμβολικό πρόσωπο του Ήρωα, που δεν έχει σχήμα, δεν έχει συγκεκριμένο πρόσωπο και σώμα, αλλά στον οποίο οφείλουμε όλες τις σημαντικές στιγμές της ανθρωπότητας, άσχετα αν τα έργα τους δεν θεωρούνται πλέον Ιστορία, παρά έχουν κρυφτεί καλά μέσα σ’ αυτό που λέμε μυθολογικό πλαίσιο

Η ΔΡΑΣΗ ΤΟΥ ΗΡΩΑ

Στην παρούσα εργασία αναλύεται, το πρότυπο του Ήρωα όπως μας παρουσιάζεται μέσα από την Μυθολογία σαν αιώνιο Σύμβολο-Αρχέτυπο.

Η Αναζήτηση της Ψυχολογίας του Ήρωα γίνεται μέσα από την παρακολούθηση της πορείας του Ήρωα που ολοκληρώνεται, μέσα σε τρία στάδια. Τα τρία αυτά στάδια-σκαλοπάτια, χαρακτηρίζουν την κυκλική πορεία του Ήρωα σε όλους τους πολιτισμούς και τα χρόνια, απλά επαναλαμβάνονται.

 Τα τρία αυτά στάδια λοιπόν, είναι: 

1.η Αναχώρηση του, δηλαδή πώς ξεκινάει την Ηρωική Ατραπό,

 2. οι δοκιμασίες που αντιμετωπίζει και οι αρετές που αναπτύσσει, 

3.και τέλος σαν τρίτο στάδιο η επιστροφή ή επανένταξη του στην κοινωνία που ισούται ουσιαστικά με την τελευταία δοκιμασία του κύκλου του.

Παραδείγματα από την Μυθολογία

Προμηθέας ανέβηκε στον βουνό, έκλεψε την φωτιά και ξανακατέβηκε για να την δώσει, στους ανθρώπους.

Θησέας μπήκε στον λαβύρινθο, σκότωσε το Μινώταυρο και επέστρεψε στην Αθήνα για να γίνει, βασιλιάς.

Ο Αινείας πήγε στον κάτω κόσμο, έμαθε από την ψυχή του πατέρα του πώς θα κατάφερνε να αποφύγει, και να υπερβεί κάθε εμπόδιο στα σχέδια του. Γύρισε έπειτα πάλι, στον πάνω κόσμο, και ίδρυσε την Ρώμη.

Ο Ιάσων κατάφερε μετά από πολλές δοκιμασίες να πάρει, το χρυσόμαλλο Δέρας, να γυρίσει, στην πατρίδα του και. να ξανακερδίσει το θρόνο που δικαιωματικά του ανήκε.

Στην Οδύσσεια βλέπουμε τον ίδιο κύκλο. Ο Οδυσσέας φεύγει, από την Ιθάκη, περνάει όλα όσα του τυχαίνουν, γυρίζει και ανακατακτά το θρόνο και την βασίλισσα του.

Και ο Ηρακλής, που ήταν μεν θεϊκής καταγωγής μια και ήταν γιος του Δία, έπρεπε πρώτα να ολοκληρώσει 12 άθλους, με κορωνίδα τον 13ο δηλαδή την απελευθέρωση του Προμηθέα, για να αποκτήσει μια θέση στον Όλυμπο ανάμεσα στους θεούς.

Αρχικά με την βοήθεια κάποιου όντος, ακολουθεί έναν δύσκολο δρόμο δοκιμασιών, 

Έτσι λοιπόν ο Ήρωας συμπληρώνει πάντα μια κυκλική πορεία. Ξεκινάει από τον καθημερινό κόσμο -άρα είναι κάποιος από μας- βαδίζει όμως προς την περιοχή υπερφυσικών δυνάμεων, εκεί αντιμετωπίζει όλες τις μυθικές σκοτεινές δυνάμεις και τις νικά. Μετά επιστρέφει από αυτή την περιπέτεια με την δύναμη να ευεργετεί τους συνανθρώπους του.

Α. ΤΟ ΣΤΑΔΙΟ ΤΗΣ ΑΝΑΧΩΡΗΣΗΣ Ή ΤΟΥ ΧΩΡΙΣΜΟΥ

Τι είναι, άραγε αυτό που σπρώχνει που τον Ήρωα σ' αυτό το ταξίδι; Η απάντηση βρίσκεται μέσα στην ίδια την ερώτηση. Υπάρχει μέσα στον Ήρωα μια τάση που τον σπρώχνει, τον αναγκάζει να πάρει αυτόν τον δρόμο της περιπέτειας, του άγνωστου. Δεν μπορεί να κάνει διαφορετικά γιατί διψάει να μάθει, θέλει να γνωρίσει., να ταξιδέψει. Ο Ήρωας αγαπάει, το ρίσκο, αγαπάει την πρόκληση. Τίποτα δεν είναι αδύνατο γι' αυτόν μιας και πιστεύει, ότι η αδυναμία βρίσκεται μόνο μέσα μας. Και δεν είναι ότι δεν φοβάται, απλά ο φόβος δεν θα είναι εμπόδιο γι’ αυτόν γιατί μαθαίνει να προχωρά χέρι, χέρι με το φόβο. Αλλά από την άλλη μεριά ο Ήρωας δεν είναι ο Ανόητος που θα ριχτεί από ανία στην περιπέτεια, ούτε και θα «δοκιμάζει» αλόγιστα τις δυνάμεις του.

Η πρώτη δοκιμασία για τον Ήρωα είναι η απόφαση του ξεκινήματος της πορείας. Πρέπει να φύγει από το γνωστό περιβάλλον του, όπως το παιδί όταν ενηλικιωθεί φεύγει από το πατρικό του σπίτι. 

Ο συνηθισμένος άνθρωπος, είναι ευχαριστημένος και περήφανος όταν λειτουργεί μέσα στα συγκεκριμένα πρότυπα που του υποδείχτηκαν, και για να καλύψει, τον φόβο που κρύβει για το άγνωστο, χλευάζει, και. θεωρεί αντικοινωνικό όποιον προσπαθεί να γνωρίσει, και να κατακτήσει αυτό το άγνωστο.

Όμως ο Ήρωας έχει έντονη μέσα του την τάση για αναζήτηση. Αν σε όλα αυτά συμπληρώσουμε και την άποψη του Ρ. Μπαχ, που λέει ότι «κάθε γεγονός της ζωής μας βρίσκεται στον δρόμο μας γιατί το βάλαμε εμείς», θα μας οδηγήσει στο ότι κανείς δεν μπορεί ούτε να κοπάσει αλλά ούτε και εμφυσήσει την τάση για δράση μέσα στον Ήρωα. Ποιος θα μπορούσε άλλωστε να πνίξει την δίψα για τα ταξίδια, για νέες ανακαλύψεις που ήταν σαν φωτιά που σιγόκαιγε μέσα στα στήθια του Μάρκο Πόλο ή του Χριστόφορου Κολόμβου; 

Δεν είναι ανόητος αλλά πάει αντίθετα στο ρεύμα. Σαν να του αρέσει το παράλογο επειδή μπορεί να σπάσει τα περιορισμένα όρια του νου.  

Στην Μυθολογία, τα στοιχεία που συμβολίζουν πάντα αυτό το άγνωστο είναι σε όλες τις εποχές και τους πολιτισμούς τα ίδια: Η έρημος, η ζούγκλα, οι θάλασσες, η ξένη χώρα, ένα δάσος κλπ. Και επειδή ακριβώς ο δρόμος του Ήρωα είναι το άγνωστο που πρέπει, να κατακτήσει (τον ίδιο του τον εαυτό) γι' αυτό το πρότυπο που κυριαρχεί είναι αυτό του πολεμιστή.

Έτσι λοιπόν, το θάρρος είναι το δεύτερο στοιχείο του Ήρωα. Όχι όμως το απερίσκεπτο θάρρος που μετατρέπεται σε θράσος. Το θάρρος του Ήρωα είναι μια ψυχική δύναμη που είναι η συνισταμένη της εμπιστοσύνης στον εαυτό του και της εμπιστοσύνης στο σκοπό του, στο Ιδεώδες που ακολουθεί.

Το θάρρος αυτό παρόλο που δεν είναι, η τυφλή δράση του ανόητου, ξεπερνά τα όρια του τετράγωνου νου, του Κάμα Μάνας. Διαφορετικά ο Μέγας Αλέξανδρος, ίσως να βρισκόταν ακόμα και σήμερα μπροστά στον Γόρδιο Δεσμό και να προσπαθούσε να τον λύσει. Το θάρρος του όμως που έκανε το χέρι του να κατεβάσει το σπαθί και να κόψει τον δεσμό, πήγαζε από την εμπιστοσύνη στον εαυτό του και στον σκοπό του που γι' αυτόν ήταν ιερός. «'Ότι δεν λύνεται, κόβεται.» Μόνο ένας Ήρωας μπορεί να πάρει τέτοια απόφαση γιατί μόνο ένας Ήρωας μπορεί να αντέξει και τα επακόλουθα του. Άνθρωπος Τραγωδία κι όχι Δράμα. Ο Δράμα μόνο υπομένει δυσκολίες. Ο Τραγωδία μαθαίνει παίρνει εμπειρίες.

Όταν ο άνθρωπος συνειδητοποιήσει το πεπρωμένο του, το ότι δεν έχει ενσαρκωθεί για το τίποτα, και με βάση αυτή την συνειδητοποίηση προσπαθεί να ξεπεράσει μετατρέποντας τες σε μέσον και όχι αυτοσκοπό, τότε έχει ξεκινήσει έναν ηρωικό δρόμο.

Οι Δυστυχίες του ανθρώπου (και εδώ δεν εννοούνται οι ατυχίες ή τα προβλήματα που θα του φέρει η ζωή για να μάθει να τις ξεπερνά, αλλά εννοείται η απόλυτη προσκόλληση στην ύλη) ξεκινούν από την Άγνοια του Πεπρωμένου του. Όταν χάρη στην απληστία οδηγείται στην ύβρη, είτε όταν δρα με ακατάλληλα μέσα ή όταν προσπαθεί να ζήσει μια ζωή που δεν είναι δική του.

Ο Επίκτητος συμβουλεύει τα εξής πάνω σ' αυτό (4): «Μην ξεχνάς πως είσαι ηθοποιός σ' ένα δράμα, όπως το θέλει ο συντάκτης του. Σύντομο αν το θέλει σύντομο, μακρύ αν το θέλει μακρύ. Όμως το να παίξεις καλά τον ρόλο που σου έχει δοθεί, εξαρτάται από σένα. Η εκλογή του ρόλου αυτού ανήκει σε άλλου εξουσία.» 

Επίσης και από τον Μάρκο Αυρήλιο θα ακούσουμε τα έξης να λέει. για το Δάρμα (5): «Οικειοθελώς παραδώσου εις το θέλημα της Κλωθούς και άφησε την να ενώσει, το νήμα της ζωής με οποιοδήποτε πράγμα θελήσει.»

Ο Ήρωας καταλαβαίνει ότι η ζωή του δεν του ανήκει, ούτε το περιβάλλον στο οποίο βρέθηκε. Το μόνο που του ανήκει. είναι ο εαυτός του, και, αυτόν προσπαθεί να διαμορφώσει, για να καταφέρει να διαμορφώσει έπειτα και το γύρω περιβάλλον.

Ελευθερία-Μοίρα.

Μιλώντας όμως συνέχει για την μοίρα και το πεπρωμένο αποδυναμώνουμε φαινομενικά την έννοια της ελευθερίας στον Ήρωα. Όμως δεν είναι έτσι. Αυτό που βλέπουμε στις αρχαίες τραγωδίες για παράδειγμα, είναι ότι οι ήρωες επιλέγουν με ελευθερία αυτό που τελικά είναι η μοίρα τους. Ίσως δεν θα ήταν παράτολμο ότι να πούμε ότι η ελευθερία στους αρχαίους τραγικούς εξαρτάται και περιορίζεται από το Δάρμα του καθένα. Ελευθερία δεν είναι να στέκομαι μπροστά σε πολλούς δρόμους χωρίς να έχω το κουράγιο να πάρω κάποιον αλλά συνειδητά να πάρω ένα δρόμο και να τον βαδίσω. Βλέπουμε στην αρχαιότητα τον Αισχύλο να προσπαθεί να δείξει μέσα από τα έργα του την αναζήτηση για δικαιοσύνη, για κατανόηση του τι είναι ο άνθρωπος και ο κόσμος, και την ερμηνεία των δυνάμεων που κυβερνούν την ζωή. Όλα αυτά δεν είναι τίποτε άλλο από την αναζήτηση της αναπόφευκτης μοίρας, και όπως είπαμε πιο πάνω, η απληστία στον δρόμο αυτό οδηγεί στην ύβρη και η ύβρη στην καταστροφή, στον πόνο και την απελπισία της ψυχής. Σ' αυτό που οι Έλληνες ονόμασαν Άτη και το προσωποποίησαν σαν θεότητα, που δεν είναι τίποτα άλλο παρά ο δαίμονας της τύφλωσης που καταλαμβάνει τον άνθρωπο όταν οι επιθυμίες του, οι κακές του πράξεις ή οι κακές σκέψεις του τον αποδυναμώνουν. 

Ας πάρουμε για παράδειγμα τον Οιδίποδα. Ξέρουμε ότι θα σκοτώσει τον πατέρα του. Μεγαλώνει με ξένους γονείς. Μαθαίνει από το μαντείο για τον φόνο και φεύγει από το σπίτι του για να την σκοτώσει αυτόν που νόμιζε για πατέρα του. Συναντά όμως στον δρόμο τον αληθινό του πατέρα και εξ αιτίας μιας εγωιστικής του στιγμής (θέλησε να οδηγεί πρώτος μέσα στον δρόμο -άρα έχουμε ύβρη-) σκοτώνει τον πραγματικό του πατέρα.

Το υπόλοιπο έργο ολοκληρώνεται από την Νέμεση που έρχεται να καθαρίσει, αυτή την ανίερη πράξη. Και. όμως μέσα σ' όλα αυτά διακρίνουμε μια μικρή δόση ελευθερίας, θα μπορούσε να μην είχε επιλέξει την ύβρη. θα μπορούσε να είχε χαλιναγωγήσει τα πάθη του. Αυτή λοιπόν η μικρή δόση επιλογής καθορίζεται, από την βούληση που είναι, ένα από τα πνευματικά στοιχεία μέσα στον άνθρωπο. Και. ο μεγάλος αγώνας του απλού ανθρώπου είναι, να μπορεί να κατακτήσει, αυτή την Βούληση. Γι’ αυτό πρέπει, να σημειώσουμε ότι, η ανάπτυξη της Βούλησης είναι, ένα καθαρά ηρωικό στοιχείο η οποία μπορεί να καθοδηγήσει, σωστά την ελευθερία επιλογής και. εκφράζεται σαν γνώση. Μυθολογικά η γνώση αυτή ξεκινά την στιγμή που ο Προμηθέας δίνει το φως στους ανθρώπους ή την στιγμή που Αδάμ τρώει το μήλο της γνώσης και ο άνθρωπος γίνεται καταραμένος επειδή γνωρίζει.

Η Ελευθερία έχει γλυκόπικρη γεύση. Γιατί ελευθερία είναι να συνειδητοποιήσεις το πεπρωμένο σου σε σχέση με την ανθρωπότητα και να πολεμήσεις για ένα καλύτερο αύριο. Ελευθερία είναι να γνωρίζεις ότι υπάρχει φως, κι όμως εσύ να στρατευτείς Για να παλέψεις το σκοτάδι. Να γίνεις ο Ήρωας του Πλάτωνα, στον μύθο του Ηρώς. Να βγεις έξω από την σπηλιά σπάζοντας τις αλυσίδες σου, αλλά να ξαναγυρίσεις για να βοηθήσεις κι άλλους ανθρώπους να βγουν από τη σπηλιά.

Έτσι γίνεται κατανοητό το τελειότερο και βασικότερο χαρακτηριστικό στοιχείο του Ήρωα που είναι να υπηρετεί την ανθρωπότητα με όλη την ελευθερία, με αφοσίωση και αφιλοκέρδεια, δηλαδή με Ορθή Δράση.

Πόσο πολύ απέχει αυτό από την σημερινή πολυσυζητημένη έννοια της ελευθερίας που νοείται από τη μάζα σαν η απόρριψη κάθε υποχρέωσης απέναντι στους άλλους στο βαθμό που δεν καταπατάει κανείς τα δικαιώματα του άλλου. Ο Μάριο Σιζάρ στο βιβλίο του «απλά μαθήματα φιλοσοφίας» γράφει(7): «Ελευθερία δεν είναι, το να αποποιούμαστε την υπακοή, να αρνούμαστε τους καταναγκασμούς, να απορρίπτουμε τον καθορισμό. Ελευθερία είναι ακριβώς το να παίρνεις πάνω σου όλα αυτά στο βαθμό που προσπαθείς να σκεφτείς πριν ενεργήσεις. Δεν πρέπει όμως ποτέ να συγχέουμε τον αναρχισμό με το ελεύθερο πνεύμα.»

Ο Ήρωας λοιπόν με βάση τα τρία χαρακτηριστικά που είναι φυσικά και οι τρεις αρχές του μαθητή, αφοσίωση, έρευνα και υπηρεσία, αναζητά την αλήθεια και υπηρετεί την ανθρωπότητα.

Γίνεται ένας ενδιάμεσος, ένας μεσολαβητής μεταξύ ουρανού και γης, μεταξύ των ανθρώπων και των θεών. Από την μια ξεπερνάει την ανθρώπινη κατάσταση, και από την άλλη γίνεται ο εκφραστής της θείας Βούλησης πάνω στη γη.

Στο στάδιο της αναχώρησης ο Ήρωας έχει αυτές τις αρετές εν δυνάμει όμως όχι εν ενεργεία γι' αυτό συνήθως η πρώτη δοκιμασία του Ήρωα είναι να αποδείξει ότι πραγματικά θέλει να πάρει την Ατραπό μαθητείας. Δηλαδή να αποδείξει από την ίδια την επιλογή του εάν έχει εν δυνάμει αυτές τις αρετές. Το πιο ξεκάθαρο παράδειγμα το βλέπουμε στο μύθο του Ηρακλή. Αν δεν είχε επιλέξει τον δρόμο της Αρετής από εκείνον της κακίας δεν θα είχε ξεκινήσει καν τις δοκιμασίες του. Και στην Οδύσσεια επίσης ο Όμηρος μας δείχνει τους δυο αυτούς δρόμους που πρέπει πρώτα να επιλέξει ο μαθητής, προσωποποιώντας τους δυο αυτούς δρόμους στα Πρόσωπα του Οδυσσέα από την μια και του Αντίνοου από την άλλη. Κάθε άνθρωπος έχει έναν Οδυσσέα και έναν Αντίνοο μέσα του, δηλαδή έχει δυο δρόμους έναν δύσκολο αλλά ηρωικό και νικηφόρο και έναν εύκολο αλλά ηττηφόρο και αντάξιο ενός αληθινού ανθρώπου.

Ακριβώς γι’ αυτό τον λόγο, η πραγματική μάχη του Ήρωα είναι η εσωτερική του μάχη, είναι η μάχη με τον ίδιο του εαυτό. Είναι τη στιγμή που πρέπει να παλέψει ο θεός μέσα του με το ζώο μέσα του. Ας θυμηθούμε τον Λάνσελοτ στο μύθο του κύκλου των Ιπποτών της στρογγυλής Τραπέζης. Ο πιο άξιος Ιππότης του Αρθούρου ήταν που στον ύπνο του μάχονταν τον ίδιο του εαυτό και έπρεπε να περάσουν πολλά χρόνια πριν κλείσει η πληγή..

Το ιερό και το βέβηλο στον Ήρωα.

Ο Ήρωας ακολουθεί 2 κινήσεις, μια προς τα έξω και μια προς τα μέσα του κύκλου. Αυτές οι δύο κινήσεις συμβολίζονται στον διπλό Πέλεκυ. Όσο πονά η κίνηση προς την περιφέρεια του μια και κατευθύνεται κανείς προς το σκοτάδι, προς το ψύχος που δεν φώτισε ούτε ζέστανε ποτέ η Ιερή Φωτιά, άλλο τόσο οδυνηρό είναι να τολμήσει κανείς να μπει μέσα σ' αυτό το Κέντρο-Φωτιά.

Πάντοτε στους Ναούς υπήρχε και υπάρχει ένα Ιερό στο οποίο απαγορεύεται η Είσοδος για τους πολλούς. Μόνο οι εκλεκτοί, αυτοί που συμβολικά έχουν αγγίξει το δικό τους ιερό εσωτερικό σημείο μπορούν να μπουν μέσα. Βέβαια σήμερα που δεν υπάρχουν κέντρα Μυστηρίων αυτό έχει καταντήσει στις διάφορες εκκλησίες ένα απλό τυπικό. Είναι το κέντρο του λαβυρίνθου όπου μέσα περιμένει ο Μινώταυρος,  Αυτές λοιπόν οι δύο κατευθύνσεις, η μια προς το Ιερό και η μια προς το Βέβηλο παραλληλίζονται και με δύο νόμους:

α) Τον νόμο της τάσης προς τάξη (ΜΑΑΤ)

β) Τον νόμο της τάσης προς αταξία (ΙΣΦΕΤ), (νόμος της Εντροπίας).

Αυτοί οι δυο νόμοι είναι, που ωθούν και δίνουν ζωή στα ζωντανά συστήματα. Χάρη στην αταξία υπάρχει η διάσπαση και χάρη στην τάξη η επανασύνθεση, η οργάνωση. Στον άνθρωπο ισχύει το ίδιο. Ο Ήρωας είναι ο σχοινοβάτης ανάμεσα σ' αυτά τα δυο. Από την μια το παράλογο (ρισκάρει τη ζωή του, και από την άλλη την λογικό υπολογίζει και οργανώνει κάθε του κίνηση με επιτυχία). Είναι αυτός που μπορεί να κατευθυνθεί και προς το Ιερό και προς το βέβηλο, επειδή δεν είναι θεός αλλά ούτε και άνθρωπος. Άλλοτε είναι Υπεράνθρωπος και άλλοτε είναι Θεάνθρωπος.

Γι' αυτό ο Ήρωας είναι σταυρωμένος πάνω στην ύλη και το πνεύμα, γιατί ακόμα δεν έχει ξεφύγει ολοκληρωτικά από κανένα (εννοείται από την ύλη).

«Περπατώ στα αφρόχειλα της άβυσσος και τρέμω. Δυο φωνές μέσα μου παλεύουν. Ο Νους: γιατί να χανόμαστε κυνηγώντας το αδύνατο; Μέσα στον Ιερό περίβολο των 5 αισθήσεων να αναγνωρίσουμε τα σύνορα του ανθρώπου. Μα μια άλλη μέσα μου φωνή, ας την πούμε έκτη δύναμη, ας την πούμε καρδιά, αντιστέκεται και φωνάζει: Όχι, όχι, Ποτέ μην αναγνωρίσεις τα σύνορα του ανθρώπου! Να σπας τα σύνορα! Να αρνιέσαι ότι θωρούν τα μάτια σου! Να πεθαίνει και να λες: θάνατος δεν υπάρχει!» (16).

Β. ΤΟ ΣΤΑΔΙΟ ΤΟΝ ΔΟΚΙΜΑΣΙΩΝ

Μπροστά α π ό την Αρετή οι Αθάνατοι θεοί έβαλαν τον Ιδρώτα (Ησίοδος) 

Όσοι λοιπόν δέχονταν αυτό το εσωτερικό κάλεσμα και έπαιρναν την απόφαση να ακολουθήσουν αυτή την αναζήτηση, συναντούν συνήθως μια μορφή που θα τους βοηθήσει, είτε δίνοντας τους συμβουλές, είτε χαρίζοντας τους φυλαχτά, όπλα, ή δυνάμεις. Η Θέτιδα δίνει στον Αχιλλέα μια πανοπλία φτιαγμένη από τον Ήφαιστο. Ο Αρθούρος κραδαίνει, το Εξκάλιμπερ. Ο Οδυσσέας έχει σχεδόν την μόνιμη βοήθεια της Αθηνάς. Ο Θησέας με την βοήθεια της μητέρας του παίρνει, τα όπλα του κάτω από τον βράχο (ίδιος ο συμβολισμός με αυτόν του Αρθούρου), και, επίσης πολύ αργότερα τον βοηθά ο μίτος της Αριάδνης για να βγει από τον λαβύρινθο.

Αυτές οι μορφές συμβολίζουν την υπερφυσική δύναμη που είναι η προστατευτική δύναμη του πεπρωμένου τους. Ένα είδος θετικού Κάρμα δικούς τους που τους βοηθά και εξ αιτίας αυτού του Κάρμα που είναι αποτέλεσμα προηγουμένης προσπάθειας μπορούν και είναι αυτοί που είναι, δηλαδή Ήρωες.

Γι' αυτό και το πρώτο που απαιτείται από τον Ήρωα είναι να δείχνει εμπιστοσύνη και σεβασμό στην δύναμη που του χάρισαν. 

Η Εμπιστοσύνη λοιπόν είναι ένας σημαντικός παράγοντας, αφού η αμφιβολία είναι ο πρωταρχικός εχθρός που πρέπει, να πολεμήσει, κανείς, όμως και η κινητήρια δύναμη, μια και στον εκδηλωμένο κόσμο όλα έχουν δύο όψεις.

Η Υπομονή και η Επιμονή είναι άλλες δύο δυνάμεις χαρακτηριστικές για τον Ήρωα. Ο λόγος γι’ αυτό είναι ότι συνήθως δεν τελειώνει με έναν άθλο η ιστορία. Πρέπει, να επαναλαμβάνει ξανά και ξανά τις ικανότητές του, θαρρείς και δοκιμάζεται η αντοχή του στο χρόνο. 12 άθλους έπρεπε να κάνει ο Ηρακλής. 10 ολόκληρα χρόνια έπρεπε να χτυπηθεί στη θάλασσα ο Οδυσσέας. Ο Ήρωας, πρέπει να μοιάσει στον πατέρα του τον Δια, που έγινε κυβερνήτης επειδή νίκησε τον Κρόνο, δηλαδή τον Χρόνο. Η Ουράνια Αφροδίτη, η Βαλχάλα, η Αιώνια Ήβη, η Αθανασία κ.τ.λ. περιμένουν αυτούς που θα νικήσουνε τον Χρόνο. Αλίμονο όμως σ’ αυτόν που θα προσπαθήσει να ξεγελάσει τον Χρόνο. Αλίμονο σ αυτόν που θα θέλει να κερδίσει τον χρόνο με τον μέρος του, χωρίς όμως να δοκιμαστεί, χωρίς να τον κατακτήσει. Ο Δρ. Φάουστ ξεπουλώντας την ψυχή του στον Διάβολο για να μείνει αιώνια νέος, ανακαλύπτει τελικά πως δεν γλιτώνει και μονολογεί:

«Τώρα πια δεν σου απόμεινε παρά μια ώρα ζωής...

και έπειτα θα καταδικαστείς στην αιώνια τιμωρία...»

Στη συνέχεια ένα άλλο ψυχολογικό χαρακτηριστικό γνώρισμα, του Ήρωα είναι το Πάθος. Τα πάθη από μόνα τους δεν είναι ούτε καλά, ούτε κακά. Το θέμα είναι πώς θα χρησιμοποιήσει κανείς ένα πάθος. Ουσιαστικά δηλαδή πού θα το διοχετεύσει. Αυτό ακούγεται κάπως περίεργο όταν ξέρουμε ότι τα περισσότερο ψυχιατρεία είναι γεμάτα με ανθρώπους που έχουν έντονα πάθη που έχουν καταλήξει σε μανίες. Ή μας έρχονται στο νου και τα λεγόμενα εγκλήματα πάθους. Αυτή την διαφορά θα προσπαθήσουμε να εξηγήσουμε παρακάτω.

Για το θέμα, ο Τζιορντάνο Μπρούνο έγραψε ένα ολόκληρο βιβλίο, το «περί ηρωικών παθών», ο Πλάτωνας έγραψε ένα «Συμπόσιο», ο Θερβάντες δημιούργησε τον Δον Κιχώτη και τον έβαλε να κάνει όλους τους ηρωισμούς για την Δουλτσινέα του. Αυτά έρχεται να συμπληρώσει και το κλασικό μοτίβο των μύθων του Μεσαίωνα: Ο μοναχικός περιπλανώμενος Ιππότης που κρύβει βαθιά στην καρδιά του έναν σφοδρό έρωτα για την Ντάμα του, και είναι αυτή που τον εμπνέει και για τα μεγαλύτερα ανδραγαθήματα.

Δεν ήταν τυχαίο το ότι τόσοι φιλόσοφοι μες στους αιώνες, ασχολήθηκαν μ' αυτό το θέμα. Βέβαια πρέπει, να σημειωθεί ότι πάντα όταν μιλάμε εδώ για πάθος εννοούμε το ερωτικό πάθος.

Στο Συμπόσιο βλέπουμε τον Πλάτωνα να θεωρεί τον Έρωτα σαν η τάση προς αναζήτηση του απόλυτου, του Ιδεώδες η οποία υπάρχει μέσα μας σαν μια πρωταρχική ανάμνηση. Ο Έρωτας αυτός είναι το πάθος όχι για μια συγκεκριμένη γυναίκα αλλά για την Αλήθεια, την Αγάπη-Σοφία, την Ομορφιά που εκφράζεται κάποιες φορές στην εξωτερική και χαμηλότερη έκφραση της στην ομορφιά μιας γυναίκας.

Ο Σιζάρ (9) ονομάζει αυτόν τον Έρωτα «Έρωτα-θυσία» ο οποίος είναι ένα είδος λησμονιάς και απάρνησης της προσωπικότητας όχι για μια γυναίκα, αλλά με το ίδιο πάθος που θα χαρακτήριζε έναν μυστικιστή, έναν πατριώτη, έναν ποιητή, ζωγράφο, φιλόσοφο, που θα θυσίαζε τα πάντα για χάρη είτε της αγαπημένης του, είτε της πατρίδας του, της ανθρωπότητας ή για χάρη του θεού του. Άλλωστε ας θυμηθούμε και τον δρόμο του εραστή στη διδασκαλία του Πλωτίνου.

Ο Ήρωας λοιπόν, όπως είπαμε και πιο πάνω χαρακτηρίζεται από αυτό του πάθος, αυτό όμως δεν σημαίνει ότι κυριαρχείται από αυτό (όπως στης ακραίες περιπτώσεις τρέλας και εγκλήματος) είναι αυτός που το κυριαρχεί. Αυτό σημαίνει ότι καταφέρνει και το διοχετεύει σωστά, για την αναζήτηση της αλήθειας, για την εξέλιξη του εαυτού του και της ανθρωπότητας. Οπωσδήποτε το πάθος είναι μια εσωτερική δύναμη που για τον κοινό άνθρωπο, ο οποίος ζει εγκλωβισμένος μέσα στις έντονες φωνές του συναισθηματικού του φορέα και του εγωιστικού του νου, είναι σχεδόν αδύνατο να ελεγχθεί και μπορεί να αποβεί μοιραίο. Όπως λέει ο Σεζάρ: (10) «όσο πιο αδύνατο είναι το εγχείρημα αναχαίτισης των παθών για τους συνηθισμένους ανθρώπους, τόσο πιο πολύ το κάνει η φιλοσοφία Ιδανικό της. Όλη η προσπάθεια 3.000 χρόνων φιλοσοφικού στοχασμού, από τον Σωκράτη και τους Στωικούς έως τον Σαρτρ και τον Καμύ, σχετίζεται με την θέληση να υπερνικηθούν τα πάθη γενικά και το ερωτικό πάθος ιδιαίτερα, έτσι ώστε να μετασχηματιστούν τα ανώτερα πάθη μας σε αποφάσεις δράσεις.»

Ακόμα και για τον Χέγκελ το πάθος είναι η κινητήριος δύναμη στον κόσμο. Αλλά πρέπει να μετατρέψει, κανείς την μικρή του τάση σε κάτι μεγάλο, δηλαδή τον έρωτα για έναν άνθρωπο σε έρωτα για την ανθρωπότητα. Μόνο έτσι μπορεί να γίνει κύριος των παθών του, δηλαδή Ήρωας. Άλλωστε οι δοκιμασίες που περνά ο Ήρωας τον βοηθούν στο να μάθει, να χαλιναγωγεί τα πάθη του. Ο Μπρούνο γράφει (11) ότι στόχος του βιβλίου του που του έδωσε και το όνομα HEROICI FURORI (περί ηρωικών παθών) ήταν «να δώσω στους αναγνώστες μια θεώρηση του θεού (GOTTESBETRACHTUNG) μέσα από την παρουσίαση των παθών όχι για μια συνηθισμένη αλλά για μια ηρωική αγάπη».

Ο Μπρούνο προσπαθεί να μας εξηγήσει ότι ο έρωτας υπάρχει, επειδή (12): «...τα αντίθετα ζεύγη είναι αυτά που μας βοηθούν να κατανοήσουμε τον κόσμο και ο έρωτας είναι μια έκφραση ένωσης των αντιθέτων.»

Ο Συμβολισμός του δρόμου.

Όταν λοιπόν ο Ήρωας έχοντας όλα αυτά τα χαρακτηριστικά που αναφέραμε πιο πάνω πάρει την απόφαση για το ξεκίνημα της μεγάλης περιπέτειας-αποστολής, αρχίζει μια σειρά από δοκιμασίες που τον φέρνουν αντιμέτωπο με τα μεγαλύτερα τέρατα που είναι συμβολικά τα κατωτέρα πάθη και εγωισμοί της δικής του προσωπικότητας.

Το ξεκίνημα αυτό και η είσοδος στις δοκιμασίες δεν πρέπει να φανταστούμε ότι προκαλεί ιδιαίτερη χαρά αλλά ούτε και δυσαρέσκεια στον υποψήφιο. Δεν είναι κάτι που είναι ο στόχος της ζωής και της δράσης του, είναι απλά ένα μέσον για τον στόχο του, κάτι που θα του δώσει μεγαλύτερα όπλα για να φτάσει στον σκοπό του, αλλά από την άλλη ούτε και είναι κάτι με το οποίο θα υποβληθεί με το ζόρι, κάτι το οποίο πρέπει αναγκαστικά να υπομείνει. Αυτή η τρίτη σχέση είναι δύσκολο να κατανοηθεί από το Κάμα Μάνας που έχει μάθει να αντιλαμβάνεται τον κόσμο μέσα από πολικότητες. Αλλά ας αφήσουμε τον Μπρούνο να μας το εξηγήσει:(13) «...ο Σοφός βλέπει και αντιλαμβάνεται και την χαρά και τον πόνο σαν καταστάσεις σε κίνηση που μπορούν να αλλάζουν, και όταν σταματά το ένα αρχίζει το άλλο κ.ο.κ. Γι’ αυτό η χαρά του δεν είναι χαρά, γιατί βλέπει μπροστά στα μάτια του τέλος, αλλά ούτε και η λύπη του είναι λύπη γιατί αντιλαμβάνεται τα περιορισμένα της όρια. Γι' αυτόν αυτές οι καταστάσεις δεν έχουν καμία αξία. Ο χρόνος σχετίζεται με την αιωνιότητα, όπως ακριβώς η τελεία με την γραμμή.»

Οι δοκιμασίες αρχίζουν για τον Ήρωα όταν αυτός απλά είναι έτοιμος να τις δεχτεί. Όταν έχει ονειρευτεί μέσα του την Ουράνια Αφροδίτη και προσπαθεί να την κατακτήσει, μόνο που η Αφροδίτη δεν δέχεται κανέναν τόσο εύκολα...

Ένας κλασικός μύθος που βασίστηκε πάνω στον κύκλο δοκιμασιών που κάνει μια ψυχή για να ενωθεί με το ανώτερο Εγώ της, είναι ο μύθος του Έρωτα και της Ψυχής που έγραψε τον 2ο αι. μ.Χ. Ο Απουλήιος στον «Χρυσό Γάιδαρο».

Θα προσπαθήσουμε να δούμε αυτόν τον συμβολισμό στα βασικά του σημεία.

Το ηρωικό στοιχείο στο μύθο του έρωτα και της ψυχής.

Η ψυχή παντρεύεται τον έρωτα (εδώ συμβολίζει το ανώτερο σημείο μέσα στον άνθρωπο) και έτσι έχει μια ένωση με την αλήθεια η οποία όμως δεν είναι, συνειδητοποιημένη, μια και η ψυχή δεν βλέπει ποτέ με τα μάτια της τον έρωτα (θυμίζει τον παράδεισο των πρωτόπλαστων, όταν φάγαν από το δέντρο της γνώσης χάσαν τον παράδεισο). Έτσι και σ’ αυτόν τον μύθο όταν η ψυχή καταφέρνει, με δόλο να αντικρίσει επιτέλους τον έρωτα, εξαφανίζει, την αμφιβολία της, πληγώνει, όμως τον έρωτα και τότε αυτός φεύγει μακριά της. Η ψυχή αρχίζει, τον μακρύ δρόμο της αναζήτησης του γιατί ερωτεύτηκε πλέον τον έρωτα. Ο Ήρωας όταν ατενίζει με τα μάτια της ψυχής του το καλό, το δίκαιο, και, το αληθινό, το χάνει, και πρέπει να ψάξει να το βρει, να περάσει δηλαδή τις δοκιμασίες του.

Στον συγκεκριμένο μύθο η ψυχή περνά τις εξής δοκιμασίες:

α) Η Αφροδίτη τη βάζει να ξεχωρίσει μια μάζα από κριθάρι, αλεύρι, αρακά, φακές, φασόλια, σπόρους, κεχρί και κριθάρι. Με την βοήθεια των μυρμηγκιών (εκφραστές της οργάνωσης) η ψυχή το καταφέρνει. Δηλαδή έχει κατακτήσει την ΔΙΑΚΡΙΣΗ.

β) Στην συνέχεια πρέπει να φέρει το χρυσό μαλλί ενός άγριου και επικίνδυνου προβάτου. Με την βοήθεια ενός καλαμιού που την συμβούλεψε, μάζεψε το μαλλί που έχανε το πρόβατο καθώς πηδούσε μέσα από τις καλαμιές. Εδώ βλέπουμε πόσο σημαντική είναι για τον υποψήφιο η συλλογή των χρυσών διδασκαλιών της αληθείας. Μια και ο υποψήφιος δεν έχει ακόμα την ικανότητα να έρθει σε άμεση επαφή με τα ανώτερα επίπεδα της αλήθειας, πρέπει να μπορεί να την δει εκφρασμένη στα πιο χαμηλά επίπεδα και να μπορέσει αφού τα βρει να τα συλλέξει δηλαδή να τα κάνει κτήμα του. Δηλαδή να κατακτήσει την ΚΑΤΑΝΟΗΣΗ μέσω της ΕΡΕΥΝΑΣ.

γ) Μετά η ψυχή έπρεπε να φέρει νερό από την πηγή της Στυγός που την φύλαγαν φίδια και ήταν απροσπέλαστη. Την βοήθησε εδώ ένας αετός (σύμβολο του Δία) και τα κατάφερε. Δηλαδή έγινε ένα με τον νικητή του Κρόνου, δηλαδή ΝΙΚΗΣΕ τον ΧΡΟΝΟ.

δ) Τελευταία δοκιμασία η κάθοδος στον Άδη. Έπρεπε να φέρει στην Αφροδίτη ένα κουτί που περιείχε υπερφυσική ομορφιά και ανήκε στην Περσεφόνη. Πάλι τα κατάφερε και έφερε το κουτί (δηλαδή άγγιξε την υπερφυσική ομορφιά), όμως η περιέργεια της την έκανε να το ανοίξει και τότε...ναρκώθηκε. Ο Ύπνος αδερφός του θανάτου απειλεί κάθε στιγμή τον υποψήφιο. Τελικά την σώζει ο ίδιος ο έρωτας, δηλαδή αυτός που μπορεί να σώσει μια ψυχή από τον ύπνο -την αδράνεια- δεν είναι άλλος από τον ίδιο τον έρωτα, δηλαδή την ανάγκη ένωσης μας με τον θείο μας εαυτό.

ΗΡΑΚΛΗΣ: Αρχετυπικός ήρωας.

Ένα άλλο μεγάλο σύμβολο Ήρωα είναι ο Ηρακλής, ο οποίος ολοκληρώνει κατά διαταγή της Ήρας τους 12 άθλους του, που συμβολίζουν και σ' αυτόν τον μύθο, το ταξίδι που πρέπει να κάνει η ψυχή, τις δοκιμασίες που πρέπει να ξεπεράσει, να χτυπηθεί, να αντέξει στις δυσκολίες, στους περιορισμούς για να γίνει πιο δυνατή και να αποκτήσει μια θέση ανάμεσα στους θεούς.

Ας δούμε από κοντά λοιπόν κάποιους αντιπροσωπευτικούς άθλους. Χαρακτηριστική δοκιμασία είναι η Λερναία Ύδρα που συμβολίζει τα πάθη και τις κακές συνήθειες της προσωπικότητας. Όπως και στην Λερναία Ύδρα κάθε φορά που πάει κανείς να πνίξει ένα πάθος αυτό εμφανίζεται δυνατότερο, για να τα καταφέρουμε πρέπει να βρούμε την ρίζα του κακού, όπως βρήκε το κεντρικό κεφάλι της Ύδρας ο Ηρακλής και να το κάψουμε, να το ελέγξουμε αναπτύσσοντας μια αρετή.

Άλλος ένας άθλος, ο Ερυμάνθιος Κάπρος, συμβολίζει το υποσυνείδητο. Ο Ήρωας κατακτά το υποσυνείδητο στοιχείο τα υποχθόνια έγκατα του εαυτού, όπως ανάγκασε τον κάπρο ο Ηρακλής να ανέβει στην κορυφή του χιονισμένου βουνού, προς το φως του ήλιου, έτσι ο άνθρωπος πρέπει διευρύνοντας την συνείδηση του να φωτίσει τα σκοτεινά σημεία του υποσυνείδητου για να πραγματώσει το ΓΝΩΘΙ Σ’ ΑΥΤΟΝ των Αρχαίων Μυστηρίων.

Στο άθλο με τα άλογα του Διομήδη, βλέπουμε πως μόνο όταν τα άλογα έφαγαν τον αφέντη τους, μπόρεσε ο Ηρακλής να τα δαμάσει. Εδώ έχουμε το σύμβολο του θανάτου της τετραπλής προσωπικότητας. Ο Ήρωας λειτουργεί με το ανώτερο Εγώ.

Σημαντικός ιδιαίτερα, είναι ο τελευταίος άθλος, όπου ο Ηρακλής αναγκάζεται να φέρει τον κέρβερο από τον Κάτω κόσμο. Δηλαδή έφτασε η ώρα να κατέβει ο Ήρωας στον Άδη. Το έκανε και γύρισε νικητής. Δηλαδή η τελευταία δοκιμασία του Ήρωα είναι να κατακτήσει την κυριαρχία πάνω στη ζωή και το θάνατο.

ΟΔΥΣΣΕΑΣ: Άλλο ένα πασίγνωστο σύμβολο ηρωικού κύκλου.

Όλα τα στοιχεία που είδαμε στους προηγούμενους μύθους, βλέπουμε να επαναλαμβάνονται και στην Οδύσσεια.

Το πρώτο πράγμα που φαίνεται, έντονο στην Οδύσσεια είναι η ασίγαστη επιθυμία του Ήρωα να βρεθεί στην πατρίδα του την Ιθάκη, κοντά στην Πηνελόπη του. Αυτά τα δύο συμβολίζουν τα ανώτερο Εγώ.

Οι διάφορες δοκιμασίες που ξεπερνά με επιτυχία ο Ήρωας είναι οι νίκες του πάνω στα ελαττώματα της προσωπικότητας, μια και νικά τους Κικώνες που συμβολίζουν την επιθετικότητα, την βία και την εγωιστική ατομικότητα. Φεύγει από τους Λωτοφάγους που συμβολίζουν την ύλη, την αδράνεια, την μαλθακότητα και την αναβλητικότητα. Γλιτώνει από τον Πολύφημο που συμβολίζει τα χαμηλά πάθη και ζωώδη ένστικτα. Ο Οδυσσέας γίνεται ο «Κανένας» πρέπει να λησμονήσει δηλαδή το εγωιστικό μικρό εγώ του. Ξεφεύγει από τις Σειρήνες σύμβολα του πειρασμού, δεμένος στο κατάρτι, δηλαδή θανατώνει τον συναισθηματισμό που πειράζεται ή κολακεύεται από τις γνώμες των άλλων, για να μπορέσει να ακούσει κάποια στιγμή την εσωτερική του φωνή που είναι η φωνή της αλήθειας.

Και τέλος να σταθούμε λίγο και στο γεγονός ότι και ο Οδυσσέας κατεβαίνει στον Άδη (στη χώρα των Κιμμερίων) και στην επιστροφή βλέπουμε την Κίρκη να τον ονομάζει «Δίτταφο». Έχουμε πάλι το σύμβολο της νίκης πάνω στον θάνατο.

Αυτή η δύναμη που αναφέραμε προέρχεται από το κέντρο. Αυτό το κέντρο είναι, το Ιερό. Όταν απομακρύνεται κανείς από το ιερό μπαίνει, στο χώρο του βέβηλου. Ο Ήρωας έχει την ικανότητα να αναγνωρίσει το Ιερό, να το αγγίξει χωρίς να καταστραφεί, επειδή κατάφερε να γίνει αγνός και γι' αυτό και μόνο μπορεί να έρθει σε επαφή με το Ιερό χωρίς να καεί από την φωτιά του. Είναι τρομερό να αντικρίσεις την Μέδουσα. Μόνο ο Ηρακλής δεν πέτρωσε.

Ο Ήρωας είναι ο μόνος που μπορεί να ζει σε βέβηλο τόπο και παρ' όλα αυτά να κουβαλά το Ιερό μέσα του. Γι' αυτό και γίνεται το ενδιάμεσο στοιχείο ανάμεσα στο βέβηλο και το Ιερό. Είναι μια γέφυρα μεταξύ των ανθρώπων και των θεών.

Ο MIRCEA ELIADE πιστεύει ότι ο άνθρωπος τείνει περιοδικά προς μια επιστροφή στα αρχέτυπα, θεωρεί ότι τα σύμβολα μεταδίδουν σε κάποιον μηνύματα ακόμα κι αν αυτός δεν τα συνειδητοποιεί.

Γι' αυτό ο ρόλος του Ήρωα είχε πάντοτε μια τέτοια απήχηση στο λαό. Όμως ας τα δούμε αυτά πιο αναλυτικά:

Η ΕΠΙΣΤΡΟΦΗ Η ΕΠΑΝΕΝΣΩΜΑΤΩΣΗ ΤΟΥ ΗΡΩΑ ΣΤΗΝ ΚΟΙΝΩΝΙΑ

Αφού έχει λοιπόν ολοκληρώσει, τις δοκιμασίες ο Ήρωας, για να κλείσει ο κύκλος πρέπει, να ξαναέρθει μέσα στην κοινωνία για να εφαρμόσει στους ανθρώπους όλα όσα έμαθε και επίσης να διδάξει άλλους.

Είναι ώριμος πια και συμβολικά αποτελεί το κέντρο, ένα ιερό κέντρο από όπου θα ξεπηδήσουν νέα στοιχεία. Τώρα πια έχει κατακτήσει την ΔΥΝΑΜΗ, γι' αυτό και ο Οδυσσέας είναι ο μόνος που μπορεί να νικήσει, τους μνηστήρες της Πηνελόπης και να γίνει δίκαιος βασιλιάς της Ιθάκης. Με αυτή την δύναμη πρέπει να πολεμήσει να καταστρέψει τις στείρες δυνάμεις του κατεστημένου, που όντας φθαρμένες μορφές φέρονται όμως σαν θεματοφύλακες του παρελθόντος, μιας παράδοσης χωρίς ενέργεια, χωρίς ψυχή (αυτός είναι άλλωστε και ο λόγος που σε κάθε Μεσαίωνα χρησιμοποιείται τόσο πολύ και τόσο ψεύτικα η λέξη Παράδοση) και το μόνο που τελικά φυλάττουν είναι την αδυναμία τους να αντικρίσουν το φως της αλήθειας. Γι’ αυτό το λόγο οι Ήρωες γίνονται Δάσκαλοι της ανθρωπότητας επειδή είναι οι μόνοι που μπορούν να διδάξουν την αλήθεια. 

Στην Φωνή της Σιγής (14) διαβάζουμε:

Εμφανίζονται με απέραντη αγάπη προς την ανθρωπότητα αλλά ανελέητοι προς το μαλθακό κατεστημένο της αδράνειας. Φέρνουν πάντα μια επανάσταση στις ψυχές των ανθρώπων. Ο Ιησούς το είπε κάποια στιγμή ξεκάθαρα (15):

«Μη νομίσητε ότι ήλθον βαλείν ειρήνη επί τη γην ουκ ήλθον βαλείν ειρήνη, αλλά μάχαιραν. Ήλθον γαρ διχάσαι άνθρωπον κατά του πατρός αυτού και θυγατέρα κατά της μητρός αυτής...Ο φιλών πατέρα ή μητέρα υπέρ εμέ ουκ εστί μου άξιος. Ο φιλών υιόν η θυγατέρα υπέρ εμέ ουκ εστί μου άξιος.»

Αρχικά ο ήρωας νιώθει έκπληξη με την επιστροφή του. Έκπληξη μπροστά στο νέο αγώνα του. Γιατί η επιστροφή του ναι μεν κλείνει τον κύκλο και τον καθιστά νικητή, παρ’ όλα ανοίγει έναν νέο κύκλο γι' αυτόν, αυτό σημαίνει πως δεν ολοκλήρωσε ακόμη τον δρόμο του. Τώρα είναι πραγματικά η στιγμή που πρέπει να κάνει πράξη όλα όσα αυτός έμαθε, ένιωσε, για να βοηθήσει τους ανθρώπους στον αιώνιο κύκλο του δασκάλου και του μαθητή (αν και στην πραγματικότητα σε όλη αυτή την πορεία πάντα είναι κάπου μαθητής και πάντα είναι για άλλους δάσκαλος).

Όμως αναρωτιέται, πώς να διδάξει κανείς τις χιλιόχρονες διδασκαλίες που ήδη έχουν ειπωθεί τόσες φορές και έχουν παρερμηνευτεί από την ανοησία των ανθρώπων; Πώς να κάνει ενδιαφέρουσα και αναγκαία την αναζήτηση της αλήθειας σε ανθρώπους, άντρες και γυναίκες που καταναλώνονται στα πάθη τους;

Πώς να τους ελκύσει μια πολυδιάστατη κατάσταση όταν μόλις εννοούν που καταφέρνουν να καταλάβουν μια τρισδιάστατη; Και γιατί να ξαναενταχτεί σ' αυτή την κοινωνία τώρα που γνώρισε τον αληθινό ήλιο της απέναντι όχθης;

Ο Ήρωας όμως έχει εφοδιαστεί με τα όπλα του, έχει ακονίσει την Βούληση του, έχει κάνει φύση του την Αγάπη-Σοφία και έχει ένα συγκεκριμένο σχέδιο να ακολουθήσει και το ακολουθεί. Πολλές φορές βέβαια η επαφή με την ύλη είναι γλυκιά επειδή ο Ήρωας δεν έχει χάσει την ακόμα την ανθρώπινη του υπόσταση, και υπάρχουν στιγμές όπου η γεύση των καρπών της εγκόσμιας γνώσης αποσύρει την εστίαση του πνεύματος του από το κέντρο, το ιερό και το κατευθύνει προς την περιφέρεια, είναι η στιγμή που ο Ήρωας χάνει την ισορροπία της τελειότητας.

«Πάτερ, εί βουλει παρενεγκείν τούτο το ποτήρια απ' εμου πλήν μη το θέλημα μου, αλλά το σον γινέσθω.»(23)

Όμως εδώ βρίσκεται και το αληθινό μεγαλείο του Ήρωα. Το μεγαλείο του δεν είναι ότι πήρε την απόφαση της αναζήτησης, ότι πέρασε τις δοκιμασίες, κ.λ.π. Το πραγματικό μεγαλείο του Ήρωα είναι ότι είναι άνθρωπος, ένας άνθρωπος όπως είμαστε όλοι μας, με μια προσωπικότητα που τον εγκλωβίζει, του βάζει εμπόδια, δυσκολίες και όμως παρ' όλα ΑΥΤΟΣ έχει μια θεία Βούληση που όλα τα νικά. Άλλωστε τι μεγαλείο θα είχε ένας Ήρωας ο οποίος δεν πονούσε πραγματικά, δεν θα ένιωθε καμία δυσκολία, δεν θα είχε καμία ευαισθησία; Το μεγαλείο του είναι ότι παρ' όλα αυτά αυτός θυσιάζεται από αγάπη για μας, από αγάπη για την ανθρωπότητα και τον δημιουργό της.

Ο δικός μας Ήρωας είναι μια σφίγγα όπως είναι ο καθένας μας. Μόνο που αυτός στο μέτωπο του έχει  τοποθετήσει έναν καθρέφτη.

Η Μοναξιά του Ήρωα.

Ο Ήρωας όντας σταυρωμένος από τις δύο φύσεις του ζει σ' έναν κόσμο που οι απλοί άνθρωποι δύσκολα καταλαβαίνουν. Ο Ήρωας είναι μόνος του, αφού έχει ξεφύγει από την μάζα και έχει συναίσθηση της ευθύνης του! «Εγώ μονάχος μου έχω χρέος να σώσω τον κόσμο. Αν δεν σωθεί εγώ φταίω.»

Ο Ήρωας έρχεται σε επαφή με τους ανθρώπους γιατί αυτοί τον χρειάζονται. Βέβαια παρ' όλα αυτά η επαφή αυτή καταντά πολύ δύσκολη συχνά μια και η επιστροφή του Ήρωα συνοδεύεται με καχυποψία και δυσπιστία από πλευράς εκείνων που ήρθε να βοηθήσει. Συνήθως στις περισσότερες περιπτώσεις παρεξηγούν το έργο του και παρερμηνεύουν τις διδασκαλίες του. Στην Πολιτεία του Πλάτωνα διαβάζουμε:(18) (γι' αυτόν που θα ξαναγύριζε στην σπηλιά για να βοηθήσει τους άλλους).«δεν θα τους έκανε να σκάσουν στα γέλια και δεν θα έλεγαν γι' αυτόν πως γύρισε από κει που ανέβηκε, με χαλασμένα τα μάτια, και πως δεν αξίζει τον κόπο ούτε να δοκιμάσει κανείς να ανέβει εκεί πάνω, και αν κανείς επιχειρούσε να τους λύσει (τις αλυσίδες) και να τους ανεβάσει εκεί πάνω, δεν θα ήταν ικανοί και να τον σκοτώσουν ακόμα, αν μπορούσαν να τον πιάσουν στα χέρια;  -Χωρίς αμφιβολία.» 

Και στον Ζαρατούστρα απαντάει ο λαός (19):

«Δώσε μας τον τελευταίο άνθρωπο, ω Ζαρατούστρα, και σου χαρίζουμε τον Υπεράνθρωπο! Και ο Ζαρατούστρα γιόμισε θλίψη και είπε στην καρδιά του: Δεν με καταλαβαίνουνε, έζησα φαίνεται πάρα πολύ στο βουνό, άκουσα πάρα πολύ τα ρυάκια και τα δέντρα και τώρα τους μιλώ σαν σε γιδοβοσκούς. Γαλήνια και φωτεινή είναι η ψυχή μου. Μα αυτοί νομίζουν ότι είμαι ψυχρός και χλευαστρής που κάνει φριχτά αστεία...» 

Πώς θα μπορούσε να συμβαδίσει αυτός που βλέπει μαζί με μια ομάδα τυφλών; Όμως είναι σημαντικό να καταλάβουμε ότι η μοναξιά του Ήρωα δεν έχει καμιά σχέση με την πικρή και σκληρή μοναξιά που νιώθει κανείς όταν είναι μόνος στην ψυχή, όταν νιώθει άδειος, κενός, χωρίς σκοπό, δίχως κανένα όνειρο, και αναζητά την αγάπη και την φιλία των ανθρώπων. Ο Ήρωας έχει έναν ολόκληρο κόσμο μέσα του, έχει ένα συγκεκριμένο σκοπό, νιώθει γεμάτος από το όραμα του και την αναζήτηση του Ιδεώδους. Είναι πλέον αφιερωμένος. Και το σημαντικό είναι ότι δεν είναι πραγματικά μόνος του ποτέ!

Ο Ήρωας έχει κάτι ανεκτίμητο που ο απλός άνθρωπος δύσκολα καταφέρνει να έχει. Έχει τους δασκάλους του ή ΤΟΝ δάσκαλο του και έχει επίσης ΣΥΝΤΡΟΦΟΥΣ. Η επαφή με τον φίλο ξεκινά και συνήθως μένει στο επίπεδο της προσωπικότητας. Είναι μαζί όσο ταιριάζουν σαν προσωπικότητες, ο ένας συμπληρώνει συνήθως τα εσωτερικά κενά του άλλου.

Η επαφή με τον σύντροφο ξεκινά από την αναζήτηση του ίδιου Ιδεώδους. Είναι το ίδιο όραμα που καίει τις καρδιές τους, η ίδια φωτιά. Μάλιστα πολλές φορές όσον αφορά τις προσωπικότητες τους μπορεί να είναι αταίριαστες τελείως. Όμως και οι δυο είναι οδοιπόροι στο ίδιο μονοπάτι, μάχονται για την ίδια αλήθεια, και όταν σκοντάψει ο ένας, ο σωστός σύντροφος τον βοηθά να σηκωθεί. Τάδε έφη Ζαρατούστρα: (20)

«Συντρόφους γυρεύει αυτός που δημιουργεί. Τους συνεργάτες του, αυτούς που χαράζουν καινούργιες αξίες πάνω σε καινούργιες πλάκες. Συντρόφους γυρεύει ο Δημιουργός, συθεριστάδες, γιατί όλα είναι ώριμα για τον θερισμό σ' αυτόν. Συντρόφους τέτοιους γυρεύει ο Δημιουργός που να ξέρουν να ακονίσουν τα δρεπάνια τους. Εξολοθρευτές θα τους πούνε και περιφρονητές του καλού και του κακού. Μα είναι αυτοί που θερίζουν και πανηγυρίζουν...» 

Και ο Καζαντζάκης προτρέπει:(21)«Μη ζητάς φίλους να ζητάς συντρόφους».

Σστη Δαμαπάντα:«Ο Σοφός δεν θα συναναστραφεί τους κακούς, αλλά θα αναζητήσει τη συντροφιά των άριστων ανθρώπων».

ΕΠΙΛΟΓΟΣ

Επειδή θεωρώ ότι την καλύτερη εικόνα του Ήρωα την δίνει την το σύμβολο του Σταυρωμένου, γι’ αυτό ο επίλογος αυτής της εργασίας θα μιλήσει, μέσα από τα λόγια του μεγάλου Δασκάλου Χαλίλ Γκιμπράν.

«Κραύγασα  στους  ανθρώπους: «θέλω  να σταυρωθώ!» Και αυτοί είπαν: «Γιατί να πέσει, το αίμα σου επί των κεφαλών μας;» Kι απάντησα: «Πως λοιπόν θα εξυψωθείτε, αν δεν σταυρώνεται τρελούς;» Και δώσαν βάση στα λόγια μου και σταυρώθηκα. Kι η σταύρωση με ειρήνεψε. Κι όταν κρεμάστηκα ανάμεσα γης και ουρανού σήκωσαν τα κεφάλια τους να με δούνε. Kι εξυψώθηκαν, μιας που δεν είχαν ανυψωθεί μέχρι τότες τα κεφάλια τους. Μα κι όπως στέκοντας ατενίζοντας με ένας αναφώνησε: «Για ποια αιτία ζητάς να εξιλεωθείς;» Κι ένας άλλος φώναξε: «Για ποιο λόγο αυτοθυσιάζεσαι;» Κι ένας τρίτος είπε: «Φαντάζεσαι πώς μ' αυτό το τίμημα θα εξαγοράσεις την παγκόσμια δόξα;» Και τότε είπε ένας τέταρτος: «Κοιτάξτε, πώς χαμογελά! Μπορεί τέτοιος πόνος συγχώρεση να βρει;» Κι απάντησα, σ'όλους τους, κι είπα: «Να θυμόσαστε μόνο πως γέλασα –δεν εξιλεώνομαι-ούτε θυσιάζομαι-ούτε πάσχω για δόξα κι ούτε έχω τίποτα να συχωρέσω. Δίψαγα - και σας ικέτεψα να μου δώσετε το αίμα μου να πιω. Γιατί τι είναι εκείνο που μπορεί να ξεδιψάσει, τη δίψα ενός τρελού, περισσότερο από το ίδιο του το αίμα; Ήμουν βουβός και ζήτησα πληγές, από σας, για στόματα. Ήμουν φυλακισμένος, στις μέρες σας και, στις νύχτες σας κι έψαξα για μια πύλη, εγώ, να οδηγεί σε τρανότερες μέρες και νύχτες. Και τώρα πάω - όπως κι άλλοι εσταυρωμένοι πιο πριν έχουνε φύγει. Και μη νομίσετε πως είμαστε καταπονημένοι από σταυρώματα. Γιατί πρέπει να σταυρωνόμαστε από μεγαλύτερα κι όλο πιο μεγάλα ανθρώπινα πλήθη, κι ανάμεσα σε μεγαλύτερες χωμάτινες σφαίρες και πιο μεγάλους ουρανούς.» 

 


Newsletter

Σεμινάρια - Ομιλίες

 

“Εσωτερική Ψυχολογία” 

Σεμινάριο Ψυχολογίας

Δευτέρα 13 Νοεμβρίου

 8.00μμ - 9.00μμ

Παύλου Μελά 18 με Τσιμισκή

1ος όροφος

Τηλ. 2310 285020

Περισσότερα

Αρχές & Στόχοι

1 - Συναδελφοσύνη

Η προώθηση ενός Ιδεώδους παγκόσμιας συναδελφοσύνης, που βασίζεται στον σεβασμό της ανθρώπινης αξιοπρέπειας, πέρα από διαφορές φυλετικές, μορφωτικές, θρησκευτικές, κοινωνικές ή φύλου.

2 - Γνώση

Η αγάπη για τη σοφία, η οποία, μέσα από τη συγκριτική μελέτη των φιλοσοφιών, θρησκειών, επιστημών και τεχνών, προωθεί τη γνώση για το σύμπαν, τη φύση και τον άνθρωπο.

3 - Ανάπτυξη

Η ανάπτυξη των καλύτερων στοιχείων του ανθρώπου, προωθώντας τη βελτίωση του ατόμου και την ένταξή του στη φύση και την κοινωνία, όχι ως απλό παρατηρητή, αλλά ως ενεργό συμμετέχοντα σε έναν κόσμο που χρειάζεται βελτίωση.

Free Press

Βιόρυθμοι

Υπολογίστε τώρα τους βιόρυθμούς σας και
ρυθμίστε ανάλογα την ημέρα σας!